Posługiwanie się fałszywymi kartami płatniczymi - jak wygląda obrona?

Posługiwanie się podrobionymi lub przerobionymi kartami płatniczymi to przestępstwo z art. 310 Kodeksu karnego, jednego z najsurowiej zagrożonych przepisów części szczególnej. W sprawach tego typu kluczowe znaczenie ma to, czy oskarżony wiedział, że karta jest fałszywa, i czy działał z zamiarem jej wykorzystania. Wokół tych dwóch elementów - świadomości i zamiaru - buduje się większość skutecznych linii obrony. Warto od razu zaznaczyć: w Polsce nie ma podziału na "sądy federalne" i "stanowe", a postępowanie toczy się według Kodeksu postępowania karnego przed sądami powszechnymi.

Kwalifikacja prawna - dlaczego to art. 310 KK

Karta płatnicza jest "innym środkiem płatniczym" w rozumieniu art. 310 KK. Dlatego podrabianie kart, ich przerabianie albo posługiwanie się nimi (puszczanie w obieg) kwalifikuje się z tego przepisu, a nie z ogólnego fałszerstwa dokumentów. Typ podstawowy (§ 1) jest zbrodnią zagrożoną karą pozbawienia wolności od 5 lat; samo wprowadzanie do obrotu lub przyjmowanie podrobionej karty w tym celu (§ 2) zagrożone jest karą od roku do 10 lat. Ta surowość sprawia, że nawet drobne uchybienia procesowe organów ścigania mogą mieć duże znaczenie dla wyniku sprawy.

Rola zamiaru i świadomości oskarżonego

Przestępstwo z art. 310 KK można popełnić tylko umyślnie. Oskarżyciel musi udowodnić, że oskarżony wiedział o fałszywym charakterze karty i chciał ją wykorzystać - samo posiadanie czy fizyczne użycie nie wystarczy do skazania, jeśli brak jest dowodu świadomości. Stąd jedną z podstawowych linii obrony jest wykazanie braku wiedzy: że karta trafiła do oskarżonego w okolicznościach niewskazujących na jej podrobienie, że nie miał on motywu ani historii podobnych zachowań. Obowiązuje domniemanie niewinności, a niedające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść oskarżonego (art. 5 KPK).

Kwestionowanie dowodów oskarżenia

Druga oś obrony to podważanie dowodów. Można badać, jak organy ścigania pozyskały materiał dowodowy - czy nie doszło do naruszenia praw oskarżonego, na przykład przy przeszukaniu lub zatrzymaniu. Można też kwestionować opinie biegłych dotyczące technologii zabezpieczeń kart i sposobu wykrycia fałszerstwa oraz wskazywać przerwanie ciągłości w dokumentowaniu i przechowywaniu dowodów. Brak bezpośredniego dowodu łączącego oskarżonego ze świadomością fałszerstwa istotnie osłabia tezę oskarżenia.

Czynniki, które wpływają na wymiar kary

Na wymiar kary wpływa szereg okoliczności: rola sprawcy, skala działania, wcześniejsza karalność oraz to, czy zachodzi wypadek mniejszej wagi (art. 310 § 3 KK), pozwalający na nadzwyczajne złagodzenie kary. Uprzednia niekaralność, przyznanie się i naprawienie szkody mogą działać łagodząco, natomiast działanie w zorganizowanej grupie - obciążająco. Z uwagi na bardzo wysokie zagrożenie ustawowe profesjonalna pomoc prawna od pierwszego przesłuchania jest tu wręcz konieczna.