Fałszowanie pieniędzy (art. 310 KK) – kary i strategie obrony

Fałszowanie pieniędzy należy do najpoważniejszych przestępstw przeciwko obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi. Reguluje je art. 310 Kodeksu karnego. Czyn polega na podrabianiu lub przerabianiu polskiego albo obcego pieniądza, innego środka płatniczego, dokumentu uprawniającego do otrzymania sumy pieniężnej albo papieru wartościowego – a także na puszczaniu takich przedmiotów w obieg. Karalne jest również samo przygotowanie do tego przestępstwa, w tym gromadzenie narzędzi służących do fałszowania.

Realne zagrożenie karą

Sankcje za fałszowanie pieniędzy są bardzo surowe. Zgodnie z art. 310 § 1 KK podrabianie lub przerabianie pieniądza zagrożone jest karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karą 25 lat pozbawienia wolności – to jeden z najwyższych ustawowych progów w polskim prawie karnym. Łagodniej traktowane jest puszczanie w obieg lub przyjmowanie podrobionych środków płatniczych (art. 310 § 2 KK – od roku do lat 10), a w wypadku mniejszej wagi (art. 310 § 3 KK) sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. Wcześniejsze uproszczenia mówiące o karze "od 6 miesięcy do 12 lat" są nieścisłe – typ podstawowy z § 1 zaczyna się od 5 lat.

Znaczenie zamiaru

Przestępstwo z art. 310 § 1 KK można popełnić wyłącznie umyślnie, z zamiarem bezpośrednim – sprawca musi chcieć podrobić lub przerobić pieniądz. Wynika to z ogólnej zasady z art. 9 § 1 KK. Dlatego ustalenie świadomości i woli sprawcy ma kluczowe znaczenie. Sama okoliczność posiadania podrobionego banknotu nie przesądza o winie – istotne jest, czy osoba wiedziała o jego fałszywym charakterze i jak weszła w jego posiadanie. To otwiera pole do obrony w sytuacjach, gdy ktoś otrzymał taki środek płatniczy nieświadomie, np. jako resztę w legalnej transakcji.

Kierunki obrony

Obrona w sprawach o fałszowanie pieniędzy koncentruje się przede wszystkim na podważeniu zamiaru i wiedzy oskarżonego oraz na ocenie jakości materiału dowodowego. W grę wchodzi badanie prawidłowości zabezpieczenia dowodów i ciągłości postępowania z nimi, legalności czynności (np. przeszukania), a także wiarygodności ekspertyz kryminalistycznych dotyczących cech zabezpieczających banknotów (znaki wodne, mikrodruk, farby zmienne optycznie). W procesie istotną rolę odgrywają biegli; ich opinie można kwestionować w drodze przesłuchania i opinii uzupełniających. Należy podkreślić, że ciężar dowodu spoczywa na oskarżeniu, które musi wykazać winę ponad uzasadnioną wątpliwość.