Przestępstwa o charakterze terrorystycznym w prawie polskim i UE

Pojęcie przestępstwa o charakterze terrorystycznym w polskim prawie definiuje art. 115 § 20 Kodeksu karnego. Jest to czyn zabroniony zagrożony karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 5 lat, popełniony w celu poważnego zastraszenia wielu osób, zmuszenia organu władzy publicznej lub organizacji międzynarodowej do określonego działania albo zaniechania, lub wywołania poważnych zakłóceń w ustroju lub gospodarce. Polskie regulacje wpisują się w unijne ramy, w szczególności w dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/541 w sprawie zwalczania terroryzmu. Uwaga: ten materiał ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje porady prawnej w konkretnej sprawie.

Jak prawo definiuje terroryzm

Cechą wyróżniającą przestępstwo terrorystyczne nie jest sam rodzaj czynu (może nim być np. zabójstwo, sprowadzenie niebezpieczeństwa czy uprowadzenie), lecz szczególny cel działania sprawcy oraz wymóg, by czyn bazowy był zagrożony karą co najmniej 5 lat pozbawienia wolności. Na poziomie unijnym dyrektywa 2017/541 harmonizuje definicje przestępstw terrorystycznych, przestępstw związanych z grupą terrorystyczną oraz przestępstw związanych z działalnością terrorystyczną (m.in. publiczne nawoływanie, rekrutacja, finansowanie, podróżowanie w celach terrorystycznych).

Finansowanie terroryzmu - odrębny czyn z art. 165a KK

Finansowanie przestępstwa o charakterze terrorystycznym jest w polskim prawie odrębnie stypizowane w art. 165a Kodeksu karnego. Przepis ten penalizuje m.in. gromadzenie, przekazywanie lub oferowanie środków płatniczych, instrumentów finansowych, papierów wartościowych, wartości dewizowych, praw majątkowych lub innego mienia w celu sfinansowania przestępstwa o charakterze terrorystycznym. Czyn z art. 165a § 1 KK jest zagrożony karą pozbawienia wolności od lat 2 do 15. Z uwagi na dolną granicę zagrożenia wynoszącą 2 lata jest to występek, a nie zbrodnia - zgodnie z art. 7 § 2 KK zbrodnią jest bowiem dopiero czyn zagrożony karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3 albo karą surowszą. Rozróżnienie to ma znaczenie m.in. dla strony podmiotowej oraz dla oceny kwalifikacji prawnej zarzutu.

Prawo do obrony przy zarzucie terrorystycznym

Osoba, której postawiono zarzut o charakterze terrorystycznym, korzysta z pełni gwarancji procesowych przewidzianych w Kodeksie postępowania karnego: domniemania niewinności, prawa do obrońcy, prawa do milczenia i prawa do zaskarżenia decyzji procesowych. W sprawach o najpoważniejsze przestępstwa obrona z udziałem obrońcy bywa obowiązkowa. Linia obrony zwykle koncentruje się na kwestionowaniu szczególnego celu działania (czy rzeczywiście chodziło o zastraszenie czy przymuszenie organu), na ocenie kwalifikacji prawnej czynu bazowego oraz na rzetelności i legalności zgromadzonych dowodów.

Polityka antyterrorystyczna a indywidualna sprawa karna

Większość publicznej debaty o terroryzmie dotyczy polityki bezpieczeństwa: zapobiegania radykalizacji, wymiany informacji między służbami, kontroli broni palnej, przeciwdziałania finansowaniu terroryzmu czy współpracy transgranicznej w UE. To istotne ramy systemowe, ale należy je odróżnić od indywidualnego postępowania karnego. Dla osoby oskarżonej decydujące są przepisy Kodeksu karnego i Kodeksu postępowania karnego oraz konkretne dowody w sprawie, a nie ogólne strategie polityczne.