Jak przedsiębiorca może bronić się przy zarzucie wprowadzania konsumentów w błąd?

Wprowadzanie konsumentów w błąd to jedna z postaci nieuczciwych praktyk rynkowych. Podstawą prawną jest ustawa z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, a w wymiarze administracyjnym – ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, na podstawie której działa Prezes UOKiK. Dla przedsiębiorcy oznacza to dwie płaszczyzny ryzyka: roszczenia cywilne konsumentów oraz postępowanie administracyjne zakończone potencjalną karą pieniężną.

Co jest praktyką wprowadzającą w błąd

Praktyka rynkowa jest wprowadzająca w błąd, jeżeli w jakikolwiek sposób powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Może to być działanie (fałszywe lub nieprawdziwe informacje o cechach, cenie, dostępności produktu) albo zaniechanie (pominięcie istotnych informacji, np. ukrytych kosztów). Ustawa zawiera też tzw. czarną listę praktyk uznawanych za nieuczciwe w każdych okolicznościach. Ocena następuje z perspektywy przeciętnego konsumenta – dostatecznie dobrze poinformowanego, uważnego i ostrożnego.

Linie obrony przedsiębiorcy

Najczęstsze kierunki obrony to: wykazanie, że informacja nie była nieprawdziwa ani nie mogła wprowadzić przeciętnego konsumenta w błąd; wykazanie dochowania należytej staranności i działania w dobrej wierze na podstawie dostępnych danych; oraz dobrowolne usunięcie skutków praktyki (sprostowanie informacji), co bywa traktowane jako okoliczność łagodząca przy ustalaniu wysokości kary. W postępowaniu cywilnym warto pamiętać o szczególnym rozkładzie ciężaru dowodu – to przedsiębiorca musi wykazać, że dana praktyka nie była nieuczciwa (art. 13 ustawy o nieuczciwych praktykach rynkowych).

Postępowanie przed UOKiK i sankcje

Prezes UOKiK prowadzi postępowanie w interesie publicznym i może m.in. nakazać zaniechanie praktyki, nałożyć obowiązki usunięcia jej skutków oraz wymierzyć karę pieniężną. Maksymalny pułap kary za naruszenie zbiorowych interesów konsumentów wynosi do 10% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Decyzję Prezesa UOKiK można zaskarżyć do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Polityka urzędu kładzie nacisk na zaprzestanie naruszeń i usunięcie ich skutków, dlatego współpraca i dobrowolne korekty mogą realnie wpłynąć na wymiar sankcji.

Roszczenia konsumentów i przedawnienie

Konsument, którego interes naruszono nieuczciwą praktyką, może żądać m.in. zaniechania praktyki, usunięcia jej skutków, złożenia oświadczenia odpowiedniej treści, naprawienia szkody oraz unieważnienia umowy z obowiązkiem wzajemnego zwrotu świadczeń (art. 12 ustawy o nieuczciwych praktykach rynkowych). Roszczenia te przedawniają się z upływem trzech lat – termin liczy się odrębnie co do każdego naruszenia (art. 14 tej ustawy). Upływ terminu przedawnienia może być po stronie przedsiębiorcy skuteczną linią obrony przed roszczeniem cywilnym.