Czego można oczekiwać od obrońcy w sprawie o zgwałcenie?

Zgwałcenie jest jedną z najpoważniejszych zbrodni przeciwko wolności seksualnej, opisaną w art. 197 Kodeksu karnego. Postępowanie w takich sprawach jest emocjonalne i obciążające dla wszystkich stron, a obrońca osoby oskarżonej działa w bardzo trudnym otoczeniu społecznym. Jego zadaniem nie jest jednak "usprawiedliwianie przemocy", lecz zapewnienie, że proces przebiega rzetelnie, dowody są weryfikowane, a prawa oskarżonego — w tym zasada domniemania niewinności — są przestrzegane. To fundament uczciwego wymiaru sprawiedliwości.

Kto może być obrońcą i jaka jest jego rola

Obrońcą w postępowaniu karnym może być wyłącznie adwokat lub radca prawny (art. 82 Kodeksu postępowania karnego). Obrońca analizuje akta sprawy, uczestniczy w czynnościach procesowych, składa wnioski dowodowe, zadaje pytania świadkom i biegłym oraz formułuje stanowisko końcowe. W sprawach o zbrodnię z art. 197 k.k. zagrożonych karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 3 lata udział obrońcy w rozprawie jest obowiązkowy (obrona obligatoryjna w sprawach o zbrodnie — art. 80 k.p.k.). Jeśli oskarżonego nie stać na obrońcę, może wnioskować o obrońcę z urzędu (art. 78 k.p.k.).

Na czym polega linia obrony

Obrona w sprawach o przestępstwa seksualne najczęściej koncentruje się na ocenie wiarygodności zeznań, spójności materiału dowodowego oraz prawidłowości czynności procesowych. Obrońca może wskazywać na sprzeczności w relacjach, wnioskować o opinię biegłego (np. z zakresu psychologii w odniesieniu do zeznań), a także podnosić zarzuty dotyczące sposobu zabezpieczenia dowodów. Jeżeli dowody zebrano z naruszeniem przepisów, można kwestionować ich dopuszczalność. Nie istnieje natomiast w polskim procesie jedna uniwersalna "strategia" — każdą sprawę ocenia się indywidualnie.

Zgoda i prawa osoby pokrzywdzonej

Istotną zmianą jest nowelizacja art. 197 k.k., która przesunęła punkt ciężkości w stronę braku zgody (tzw. model zgody). Wcześniej znamiona przestępstwa opierano przede wszystkim na przemocy, groźbie lub podstępie. Należy zaznaczyć, że ściganie zgwałcenia odbywa się z urzędu — wymóg wniosku osoby pokrzywdzonej został zniesiony już w 2014 r. Pokrzywdzony ma w postępowaniu szereg uprawnień (m.in. status strony jako oskarżyciel posiłkowy, prawo do pełnomocnika, ochrona przed wtórną wiktymizacją), a przesłuchanie odbywa się w warunkach ograniczających ponowne narażenie na traumę.

Czas trwania i koszty