Obrońca w sprawach o nielegalne przekroczenie granicy - co robi i jak chroni prawa migranta?

Obrońca w sprawach o nielegalne przekroczenie granicy zapewnia osobie zatrzymanej rzetelną reprezentację, tłumaczy jej sytuację prawną i dba o przestrzeganie gwarancji procesowych. W praktyce kluczowe jest rozróżnienie między samym przekroczeniem granicy wbrew przepisom a kwalifikowanymi formami tego czynu, bo to przesądza o tym, czy mamy do czynienia z wykroczeniem, czy z przestępstwem - a tym samym o surowości grożącej odpowiedzialności.

Wykroczenie czy przestępstwo - jak kwalifikuje się przekroczenie granicy

Samo przekroczenie granicy Rzeczypospolitej Polskiej wbrew przepisom stanowi obecnie wykroczenie z art. 49a Kodeksu wykroczeń, zagrożone karą grzywny lub aresztu (a usiłowanie - grzywną). Przestępstwem z art. 264 Kodeksu karnego jest dopiero kwalifikowane przekroczenie granicy: przy użyciu przemocy, groźby, podstępu lub we współdziałaniu z innymi osobami (art. 264 § 2 KK - kara do 3 lat pozbawienia wolności). Odrębnym, surowo karanym przestępstwem jest organizowanie innym osobom przekraczania granicy wbrew przepisom (art. 264 § 3 KK - kara od 6 miesięcy do 8 lat). To rozróżnienie jest podstawą strategii obrony.

Ochrona osób ubiegających się o ochronę międzynarodową

Ważnym argumentem obrony jest art. 31 Konwencji genewskiej dotyczącej statusu uchodźców z 1951 r. Zakazuje on karania uchodźców za nielegalny wjazd lub pobyt, jeżeli przybywają bezpośrednio z terytorium, gdzie ich życiu lub wolności zagrażało niebezpieczeństwo, niezwłocznie zgłoszą się do władz i przedstawią wiarygodne przyczyny. Stosowanie tej zasady w polskiej praktyce bywa przedmiotem sporów, dlatego obrońca musi wykazać, że jego klient spełnia przesłanki konwencyjne, i powiązać to z prawem do ubiegania się o ochronę międzynarodową.

Gwarancje procesowe i przebieg obrony

Obrońca dba o przestrzeganie praw zatrzymanego: prawa do informacji o zarzutach w zrozumiałym języku, prawa do bezpłatnego tłumacza, prawa do obrony oraz prawa do zaskarżenia decyzji. W postępowaniu administracyjnym dotyczącym zobowiązania cudzoziemca do powrotu obrońca lub pełnomocnik może wnosić odwołania i zaskarżać decyzje do sądu administracyjnego. Dokumentowanie ewentualnych nieprawidłowości i dbałość o materiał dowodowy bywają decydujące dla wyniku sprawy.