Porwanie rodzicielskie - jak odzyskać dziecko i co robi prawnik?

Tak zwane porwanie rodzicielskie to sytuacja, w której jeden z rodziców - najczęściej w trakcie konfliktu okołorozwodowego lub sporu o opiekę - zabiera albo zatrzymuje wspólne dziecko bez zgody drugiego rodzica i wbrew ustalonemu sposobowi sprawowania pieczy. Dla rodzica pozostawionego jest to ogromny stres, ale prawo daje konkretne narzędzia działania. Kluczowe jest, by reagować szybko i właściwą drogą - bo od oceny prawnej sytuacji zależy, jakie środki będą skuteczne.

Czy porwanie rodzicielskie to przestępstwo?

To pytanie budzi w polskim prawie spory. Art. 211 Kodeksu karnego karze uprowadzenie lub zatrzymanie osoby poniżej 15 lat albo osoby nieporadnej wbrew woli osoby powołanej do opieki. Sąd Najwyższy w uchwale z 21 listopada 2017 r. (I KZP 5/17) przyjął jednak, że rodzic dysponujący pełną, nieograniczoną władzą rodzicielską co do zasady NIE popełnia tego przestępstwa, zabierając własne dziecko - bo sam jest osobą powołaną do opieki. Sytuacja zmienia się, gdy władza rodzicielska sprawcy została wcześniej ograniczona, zawieszona lub odebrana przez sąd, albo gdy sposób pieczy ustalono prawomocnym orzeczeniem - wówczas odpowiedzialność karna staje się realna. Z tego powodu nie zawsze możliwe jest skuteczne zawiadomienie o przestępstwie; często właściwsza jest droga cywilna i opiekuńcza.

Pierwsze kroki rodzica, któremu zabrano dziecko

W pierwszej kolejności warto zabezpieczyć dowody na to, że dziecko zostało zabrane wbrew ustaleniom (wiadomości, świadkowie, dotychczasowy plan opieki). Jeżeli władza rodzicielska drugiego rodzica była ograniczona orzeczeniem sądu, zasadne jest zawiadomienie policji i prokuratury. Niezależnie od kwestii karnej należy złożyć do sądu rejonowego - wydziału rodzinnego i nieletnich - wniosek o nakazanie wydania dziecka albo o ustalenie miejsca pobytu i kontaktów. Sąd może też zabezpieczyć sytuację dziecka na czas postępowania. Gdy miejsce pobytu dziecka jest nieznane, można wnosić o jego ustalenie z pomocą sądu i organów.

Gdy dziecko wywieziono za granicę - Konwencja haska

Jeżeli drugi rodzic wywiózł dziecko do innego państwa, zastosowanie znajduje Konwencja haska z 1980 r. dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę. Wniosek o powrót dziecka składa się za pośrednictwem polskiego organu centralnego, którym jest Ministerstwo Sprawiedliwości. Postępowanie zmierza do powrotu dziecka do państwa stałego pobytu, a nie do rozstrzygnięcia, z kim dziecko ma mieszkać - tę kwestię rozstrzyga się odrębnie. W tych sprawach czas jest istotny, a od decyzji sądu I instancji przysługują środki odwoławcze.