Adwokat na etapie postępowania przygotowawczego – po co i kiedy?

Skorzystanie z pomocy adwokata lub radcy prawnego już na etapie postępowania przygotowawczego (śledztwa lub dochodzenia) ma duże znaczenie dla dalszego przebiegu sprawy karnej. To na tym etapie organy ścigania gromadzą i zabezpieczają dowody, przesłuchują podejrzanych i świadków oraz kształtują kierunek postępowania. Obecność obrońcy od początku pozwala dbać o to, by prawa osoby zatrzymanej lub podejrzanej były przestrzegane, a czynności prowadzone zgodnie z procedurą.

Prawo do obrony od pierwszej chwili

Prawo do obrony jest gwarantowane konstytucyjnie (art. 42 ust. 2 Konstytucji RP) oraz w Kodeksie postępowania karnego (art. 6 KPK). Osoba zatrzymana musi zostać niezwłocznie poinformowana o przyczynach zatrzymania i o przysługujących jej prawach, w tym o prawie do kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym oraz do bezpośredniej z nim rozmowy (art. 244 i art. 245 KPK). Podejrzany ma prawo odmówić składania wyjaśnień i odmówić odpowiedzi na pytania bez podawania powodów (art. 175 KPK) – obrońca pomaga świadomie z tych uprawnień korzystać.

Co realnie robi obrońca na etapie śledztwa

Rola obrońcy obejmuje m.in. udział w czynnościach procesowych, do których jest dopuszczony, doradztwo przed przesłuchaniem, składanie wniosków dowodowych oraz dostęp do akt postępowania przygotowawczego w zakresie przewidzianym przepisami (dostęp ten może być na tym etapie ograniczony decyzją prokuratora, z możliwością zażalenia). Obrońca może też zwracać uwagę na ewentualne uchybienia proceduralne, które później mogą mieć znaczenie dla oceny dowodów. Należy pamiętać, że zakres uprawnień zależy od konkretnego stadium i rodzaju sprawy.

Gdy nie stać Cię na obrońcę

Jeśli sytuacja finansowa nie pozwala na opłacenie obrońcy, można złożyć wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu (art. 78 KPK). Sąd przyznaje go, gdy oskarżony wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. W niektórych sytuacjach udział obrońcy jest obowiązkowy (art. 79–80 KPK), np. gdy oskarżony jest nieletni, głuchy, niemy lub niewidomy, albo zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności. Z bezpłatnej informacji prawnej można też skorzystać w punktach nieodpłatnej pomocy prawnej działających na podstawie odrębnej ustawy.