Błędy medyczne a prawo karne - kiedy lekarz odpowiada karnie?

Błąd medyczny może pociągać za sobą nie tylko odpowiedzialność cywilną (odszkodowanie, zadośćuczynienie), lecz w poważnych przypadkach również karną. Podstawą bywają ogólne przepisy Kodeksu karnego o przestępstwach przeciwko życiu i zdrowiu - przede wszystkim art. 155, 156, 157 i 160. Odpowiedzialność karna lekarza powstaje, gdy jego zachowanie odbiega od reguł wiedzy i staranności (tzw. błąd medyczny) i pozostaje w związku przyczynowym ze szkodą dla pacjenta.

Czym jest błąd medyczny

Błąd medyczny to postępowanie niezgodne z aktualnym stanem wiedzy medycznej i z należytą starannością. W praktyce wyróżnia się m.in. błędy diagnostyczne (np. błędne lub spóźnione rozpoznanie), terapeutyczne (niewłaściwe leczenie), techniczne (wadliwe wykonanie procedury) oraz organizacyjne (wady systemu opieki). Samo wystąpienie powikłania nie przesądza o odpowiedzialności - kluczowe jest wykazanie naruszenia reguł postępowania oraz związku przyczynowego między tym naruszeniem a szkodą. Z tego względu w sprawach medycznych zasadniczą rolę odgrywa opinia biegłego.

Podstawy odpowiedzialności karnej (art. 155, 156, 157, 160 k.k.)

Najczęściej powoływane przepisy to: art. 155 k.k. - nieumyślne spowodowanie śmierci człowieka (kara od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności); art. 156 k.k. - spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (typ umyślny zagrożony karą od 3 do 20 lat, a typ nieumyślny - karą pozbawienia wolności do 3 lat); art. 157 k.k. - spowodowanie średniego (powyżej 7 dni) lub lekkiego naruszenia czynności narządu ciała; oraz art. 160 k.k. - narażenie człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. W kontekście medycznym istotny jest art. 160 § 2 k.k.: na osobie, na której ciąży obowiązek opieki nad narażonym (a tak jest w przypadku personelu medycznego), spoczywa surowsza odpowiedzialność - kara od 3 miesięcy do 5 lat. Działanie nieumyślne z art. 160 § 3 jest zagrożone łagodniej.

Odpowiedzialność karna, cywilna i zawodowa

Te reżimy mogą działać równolegle. Pacjent (lub jego bliscy) może dochodzić odszkodowania i zadośćuczynienia w postępowaniu cywilnym na podstawie przepisów o odpowiedzialności za szkodę, niezależnie od ewentualnego postępowania karnego przeciwko lekarzowi. Dodatkowo lekarz podlega odpowiedzialności zawodowej przed sądami lekarskimi, gdzie sankcje sięgają od upomnienia po zawieszenie lub pozbawienie prawa wykonywania zawodu. Prawa pacjenta chroni odrębnie ustawa z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Należy podkreślić, że odpowiedzialność karna jest indywidualna i wymaga przypisania winy konkretnej osobie.