Przestępstwa umyślne - przykłady i grożące sankcje

Przestępstwo umyślne to czyn popełniony z zamiarem jego dokonania. Kodeks karny rozróżnia zamiar bezpośredni, gdy sprawca chce popełnić czyn zabroniony, oraz zamiar ewentualny, gdy przewiduje możliwość jego popełnienia i na to się godzi (art. 9 § 1 KK). To właśnie nastawienie psychiczne sprawcy odróżnia przestępstwa umyślne od nieumyślnych i w dużej mierze decyduje o surowości grożącej kary.

Umyślność a nieumyślność - na czym polega różnica

Przy przestępstwie nieumyślnym (art. 9 § 2 KK) sprawca nie ma zamiaru popełnienia czynu, ale popełnia go na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość popełnienia czynu przewidywał albo mógł przewidzieć. Większość przestępstw w Kodeksie karnym to czyny umyślne; nieumyślnie można popełnić tylko te, dla których ustawa wyraźnie tak stanowi (np. nieumyślne spowodowanie śmierci - art. 155 KK). Co do zasady czyny umyślne są zagrożone surowszą karą, ponieważ wiążą się z wyższym stopniem winy.

Przykłady przestępstw umyślnych i ich sankcje

Zabójstwo (art. 148 § 1 KK) zagrożone jest karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 8 lat, karą 25 lat pozbawienia wolności albo dożywotniego pozbawienia wolności. Podrobienie lub przerobienie dokumentu w celu użycia za autentyczny (art. 270 § 1 KK) zagrożone jest grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat; w wypadku mniejszej wagi (§ 2a) - łagodniej, do 2 lat. Poświadczenie nieprawdy w dokumencie przez osobę uprawnioną (art. 271 § 1 KK) zagrożone jest karą do 5 lat. Złośliwe lub uporczywe naruszanie praw pracownika wynikających ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego (art. 218 § 1a KK) zagrożone jest grzywną, ograniczeniem wolności albo pozbawieniem wolności do 2 lat. Surowiej karane są przestępstwa takie jak rozbój (art. 280 KK) czy handel ludźmi (art. 189a KK).

Co wpływa na wymiar kary

Sąd, wymierzając karę, kieruje się dyrektywami z art. 53 KK: bierze pod uwagę stopień winy, stopień społecznej szkodliwości czynu, cele zapobiegawcze i wychowawcze kary oraz potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa. Znaczenie mają okoliczności obciążające (np. działanie w sposób zaplanowany, motywacja zasługująca na potępienie, uprzednia karalność) oraz łagodzące (np. przyznanie się, naprawienie szkody, dotychczasowa niekaralność). Inaczej karane jest też usiłowanie - sąd wymierza karę w granicach przewidzianych dla danego przestępstwa, ale może ją odpowiednio złagodzić.