Przestępstwa umyślne - przykłady i grożące sankcje
Prawo karne · 2 min czytania · Redakcja zaufanyprawnik.pl
Przestępstwo umyślne to czyn popełniony z zamiarem jego dokonania. Kodeks karny rozróżnia zamiar bezpośredni, gdy sprawca chce popełnić czyn zabroniony, oraz zamiar ewentualny, gdy przewiduje możliwość jego popełnienia i na to się godzi (art. 9 § 1 KK). To właśnie nastawienie psychiczne sprawcy odróżnia przestępstwa umyślne od nieumyślnych i w dużej mierze decyduje o surowości grożącej kary.
Umyślność a nieumyślność - na czym polega różnica
Przy przestępstwie nieumyślnym (art. 9 § 2 KK) sprawca nie ma zamiaru popełnienia czynu, ale popełnia go na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość popełnienia czynu przewidywał albo mógł przewidzieć. Większość przestępstw w Kodeksie karnym to czyny umyślne; nieumyślnie można popełnić tylko te, dla których ustawa wyraźnie tak stanowi (np. nieumyślne spowodowanie śmierci - art. 155 KK). Co do zasady czyny umyślne są zagrożone surowszą karą, ponieważ wiążą się z wyższym stopniem winy.
Przykłady przestępstw umyślnych i ich sankcje
Zabójstwo (art. 148 § 1 KK) zagrożone jest karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 8 lat, karą 25 lat pozbawienia wolności albo dożywotniego pozbawienia wolności. Podrobienie lub przerobienie dokumentu w celu użycia za autentyczny (art. 270 § 1 KK) zagrożone jest grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat; w wypadku mniejszej wagi (§ 2a) - łagodniej, do 2 lat. Poświadczenie nieprawdy w dokumencie przez osobę uprawnioną (art. 271 § 1 KK) zagrożone jest karą do 5 lat. Złośliwe lub uporczywe naruszanie praw pracownika wynikających ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego (art. 218 § 1a KK) zagrożone jest grzywną, ograniczeniem wolności albo pozbawieniem wolności do 2 lat. Surowiej karane są przestępstwa takie jak rozbój (art. 280 KK) czy handel ludźmi (art. 189a KK).
Co wpływa na wymiar kary
Sąd, wymierzając karę, kieruje się dyrektywami z art. 53 KK: bierze pod uwagę stopień winy, stopień społecznej szkodliwości czynu, cele zapobiegawcze i wychowawcze kary oraz potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa. Znaczenie mają okoliczności obciążające (np. działanie w sposób zaplanowany, motywacja zasługująca na potępienie, uprzednia karalność) oraz łagodzące (np. przyznanie się, naprawienie szkody, dotychczasowa niekaralność). Inaczej karane jest też usiłowanie - sąd wymierza karę w granicach przewidzianych dla danego przestępstwa, ale może ją odpowiednio złagodzić.
Najczęstsze pytania
Czym różni się zamiar bezpośredni od ewentualnego?
Przy zamiarze bezpośrednim sprawca chce popełnić czyn zabroniony. Przy zamiarze ewentualnym przewiduje możliwość jego popełnienia i godzi się na to. Oba rodzaje zamiaru oznaczają umyślność (art. 9 § 1 KK).
Od jakiego wieku odpowiada się karnie w Polsce?
Co do zasady odpowiedzialność karną ponosi osoba, która ukończyła 17 lat (art. 10 § 1 KK). Wyjątkowo nieletni, który ukończył 15 lat, może odpowiadać za niektóre ciężkie przestępstwa (np. zabójstwo) na zasadach z art. 10 § 2 KK. Sprawami młodszych nieletnich zajmuje się sąd rodzinny.
Czy usiłowanie jest karane łagodniej niż dokonanie?
Usiłowanie jest zagrożone karą w tych samych granicach co dokonanie danego przestępstwa, jednak sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie. Odrębnie traktowane jest też usiłowanie nieudolne i czynny żal (art. 13-15 KK).
Czy choroba psychiczna wyłącza odpowiedzialność?
Jeżeli z powodu choroby psychicznej lub innego zakłócenia czynności psychicznych sprawca nie mógł rozpoznać znaczenia czynu lub pokierować postępowaniem, nie popełnia przestępstwa (niepoczytalność - art. 31 § 1 KK). Poczytalność ograniczona może uzasadniać nadzwyczajne złagodzenie kary.
Powiązane poradniki
Podstawa prawna i źródła
Treść ma charakter informacyjny i edukacyjny — nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie skonsultuj się ze zweryfikowanym prawnikiem.
Masz podobną sprawę?
Opisz ją — dobierzemy zweryfikowanego prawnika.
Zgłoś sprawę