Recydywa w prawie karnym (art. 64 KK) – kiedy grozi surowsza kara za powrót do przestępstwa?

Recydywa, czyli powrót do przestępstwa, jest w polskim prawie karnym okolicznością zaostrzającą odpowiedzialność. Sąd może – a niekiedy musi – wymierzyć powtarzającemu się sprawcy surowszą karę. Zasady te reguluje przede wszystkim art. 64 Kodeksu karnego. Poniżej wyjaśniamy, na czym polega recydywa specjalna i kiedy ma zastosowanie.

Recydywa specjalna zwykła (art. 64 §1 KK)

Recydywa specjalna zwykła zachodzi, gdy sprawca skazany za przestępstwo umyślne na karę pozbawienia wolności popełnia w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy tej kary umyślne przestępstwo podobne do tego, za które był już skazany. Wówczas sąd może wymierzyć karę przewidzianą za dane przestępstwo w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. Kluczowe są tu trzy warunki: umyślność, podobieństwo przestępstw oraz odbycie odpowiedniej części wcześniejszej kary w okresie 5 lat.

Recydywa wielokrotna (art. 64 §2 KK)

Surowszy reżim dotyczy recydywy wielokrotnej. Stosuje się go, gdy sprawca uprzednio skazany w warunkach recydywy z §1 odbył łącznie co najmniej rok kary pozbawienia wolności i w ciągu 5 lat po odbyciu ostatniej kary popełnia ponownie umyślne przestępstwo określonego rodzaju (przeciwko życiu lub zdrowiu, zgwałcenie, rozbój, kradzież z włamaniem lub inne przestępstwo przeciwko mieniu popełnione z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia). W takim wypadku sąd wymierza karę pozbawienia wolności powyżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia, również z możliwością jej podwyższenia do górnej granicy zwiększonej o połowę.

Cel przepisów i rola rehabilitacji

Zaostrzenie kary za recydywę ma charakter prewencyjny – ma odstraszać od ponownego naruszania prawa i chronić społeczeństwo przed sprawcami trwale lekceważącymi porządek prawny. Praktyka pokazuje jednak, że sama surowość kary nie eliminuje powrotności. Dlatego coraz większą rolę przypisuje się oddziaływaniom resocjalizacyjnym, pomocy postpenitencjarnej oraz wsparciu w reintegracji (praca, mieszkanie, leczenie uzależnień), które mogą realnie zmniejszać ryzyko ponownego popełnienia przestępstwa.