Wykroczenie a przestępstwo - czym się różnią w polskim prawie?

W języku potocznym 'wykroczenie' i 'przestępstwo' bywają używane zamiennie, ale w polskim prawie to dwie odrębne kategorie czynów zabronionych, regulowane przez różne kodeksy i obwarowane różnymi sankcjami. Rozróżnienie ma realne znaczenie: decyduje o tym, jak surowa jest kara, w jakim trybie toczy się postępowanie i czy sprawca zostaje wpisany do Krajowego Rejestru Karnego. Poniżej tłumaczymy najważniejsze różnice.

Czym jest wykroczenie

Wykroczenia reguluje ustawa z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń. Wykroczenie to czyn społecznie szkodliwy, zagrożony łagodniejszymi karami niż przestępstwo. Zgodnie z art. 1 Kodeksu wykroczeń jest to czyn zagrożony karą aresztu, ograniczenia wolności, grzywny do 5000 zł albo nagany. Kara aresztu trwa od 5 do 30 dni (art. 19 k.w.), a grzywnę wymierza się co do zasady w wysokości od 20 do 5000 zł (art. 24 k.w.). Wykroczenie można popełnić zarówno umyślnie, jak i nieumyślnie. Sprawy o wykroczenia rozpoznają sądy rejonowe w trybie określonym w Kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia.

Czym jest przestępstwo

Przestępstwa reguluje ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny. Przestępstwa dzielą się na występki i zbrodnie. Zgodnie z art. 7 k.k. zbrodnia to czyn zagrożony karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od 3 lat albo karą surowszą, a występek - czyn zagrożony grzywną powyżej 30 stawek dziennych, karą ograniczenia wolności przekraczającą miesiąc albo karą pozbawienia wolności przekraczającą miesiąc. Zbrodnię można popełnić wyłącznie umyślnie, natomiast występek także nieumyślnie, jeżeli ustawa tak stanowi (art. 8 k.k.). Skazanie za przestępstwo wiąże się z wpisem do Krajowego Rejestru Karnego, co odróżnia je od ukarania za wykroczenie.

Przestępstwa przeciwko wolności

Przestępstwa przeciwko wolności to grupa czynów uregulowanych w rozdziale XXIII Kodeksu karnego. Należą do nich m.in. pozbawienie wolności (art. 189 k.k.), groźba karalna (art. 190 k.k.), zmuszanie do określonego zachowania (art. 191 k.k.) oraz uporczywe nękanie, czyli stalking (art. 190a k.k.). Są to przestępstwa, a nie wykroczenia, i wiążą się z odpowiednio surowszymi karami - przykładowo pozbawienie człowieka wolności zagrożone jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Pokrzywdzony takim przestępstwem może dochodzić naprawienia szkody i zadośćuczynienia.

Najważniejsze różnice w praktyce

Podstawowe różnice sprowadzają się do wagi czynu i jego skutków. Wykroczenia to czyny o niższej szkodliwości społecznej, karane głównie grzywną, naganą lub aresztem do 30 dni, rozpoznawane szybciej i bez wpisu do rejestru karnego. Przestępstwa są poważniejsze: grożą za nie wyższe grzywny (w stawkach dziennych), kara ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności, a skazanie skutkuje wpisem do KRK i może wpływać na zatrudnienie czy zaświadczenie o niekaralności. Postępowania karne bywają bardziej złożone i wieloinstancyjne. W obu rodzajach spraw warto rozważyć pomoc adwokata, zwłaszcza gdy grozi pozbawienie wolności.