Nielegalny handel narkotykami i substancjami toksycznymi – kary, prawa zatrzymanego i obrona
Prawo karne · 6 min czytania · Redakcja zaufanyprawnik.pl
Zarzut nielegalnego handlu substancjami zakazanymi - narkotykami, prekursorami czy nowymi substancjami psychoaktywnymi (dopalaczami) - należy do najpoważniejszych w prawie karnym. Grozi za niego nie tylko wieloletnie pozbawienie wolności, ale też przepadek korzyści, nawiązki i trwały wpis do Krajowego Rejestru Karnego. W polskim systemie podstawą odpowiedzialności nie jest Kodeks karny, lecz ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, której przepisy karne zawarte są w art. 53-64. Jeśli chodzi natomiast o substancje trujące i niebezpieczne w innym znaczeniu (np. trucizny, odpady, substancje chemiczne sprowadzające powszechne niebezpieczeństwo), zastosowanie mają odrębne przepisy Kodeksu karnego o przestępstwach przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu i środowisku. Poniżej wyjaśniamy, co realnie grozi za handel narkotykami, jakie prawa ma zatrzymany i na czym polega skuteczna obrona - bez powielania amerykańskich schematów (deportacja, kaucja, stawki w dolarach), które krążą w sieci, a nie mają zastosowania w Polsce.
Jaka ustawa reguluje handel narkotykami i dopalaczami
Trzon odpowiedzialności za nielegalny obrót narkotykami stanowi ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii. Definiuje ona środki odurzające i substancje psychotropowe oraz typizuje przestępstwa: wytwarzanie, przetwarzanie i przerabianie (art. 53), wprowadzanie do obrotu i udział w obrocie (art. 56), udzielanie innej osobie i nakłanianie do użycia (art. 58), udzielanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, w tym małoletniemu (art. 59), nielegalną uprawę (art. 63) oraz posiadanie (art. 62). Od nowelizacji z 2018 r. te same zasady karne objęły nowe substancje psychoaktywne, czyli dopalacze - wcześniej zwalczane głównie środkami administracyjnymi. Wykazy substancji kontrolowanych określa rozporządzenie Ministra Zdrowia, regularnie aktualizowane o kolejne związki. To kluczowe dla obrony: jeśli dana substancja nie była objęta wykazem w dacie czynu, brak jest podstawy odpowiedzialności karnej. Tytułowy „handel substancjami toksycznymi” w praktyce najczęściej oznacza właśnie obrót narkotykami i dopalaczami, dlatego na tych przepisach skupia się ten artykuł.
Posiadanie, udzielanie, handel – różnice, które decydują o karze
O wysokości zagrożenia decyduje przede wszystkim kwalifikacja czynu, a ta zależy od zamiaru i okoliczności. Posiadanie (art. 62) to dysponowanie substancją - bez zamiaru zbycia. Udzielanie (art. 58) to przekazanie innej osobie, np. poczęstowanie. Handel w ścisłym sensie obejmuje wprowadzanie do obrotu i udział w obrocie (art. 56) oraz udzielanie w celu korzyści majątkowej (art. 59) - i jest karany najsurowiej. Granicę między tymi typami wyznaczają dowody: ilość substancji, sposób jej porcjowania i pakowania, znalezione wagi, gotówka, korespondencja, kontakty. To dlatego najważniejszym polem obrony bywa wykazanie, że substancja była przeznaczona na własny użytek, a nie do sprzedaży - przekwalifikowanie z art. 56/59 na art. 62 radykalnie zmienia zagrożenie karą. Odrębnym, krytycznym pojęciem jest „znaczna ilość”, która zaostrza odpowiedzialność w każdym z tych typów.
Najczęstsze pytania
Czym różni się posiadanie narkotyków od handlu w świetle prawa?
Posiadanie to art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii - dysponowanie substancją bez zamiaru zbycia, zagrożone karą do 3 lat (przy znacznej ilości od roku do 10 lat). Handel obejmuje wprowadzanie do obrotu i udział w obrocie (art. 56) oraz udzielanie w celu korzyści majątkowej (art. 59) - są one karane znacznie surowiej, do 8, 10, a przy znacznej ilości do 12 lat. O kwalifikacji decyduje zamiar i okoliczności: ilość, porcjowanie, waga, gotówka. Wykazanie, że substancja była na własny użytek, bywa najważniejszym elementem obrony.
Ile realnie grozi za handel narkotykami?
Za wprowadzanie do obrotu lub udział w obrocie (art. 56 ust. 1) grozi grzywna i pozbawienie wolności od 6 miesięcy do 8 lat, a przy znacznej ilości (art. 56 ust. 3) od 2 do 12 lat. Udzielanie w celu korzyści majątkowej (art. 59) to od roku do 10 lat, a małoletniemu - od 3 lat jako zbrodnia. Sąd może dodatkowo orzec przepadek korzyści majątkowej i nawiązkę. Konkretna kara zależy od ilości, rodzaju substancji i roli sprawcy w przestępstwie.
Co robić zaraz po zatrzymaniu za sprawę narkotykową?
Przede wszystkim zachować spokój i skorzystać z prawa do odmowy składania wyjaśnień (art. 175 k.p.k.) - nie trzeba niczego wyjaśniać przed kontaktem z obrońcą. Należy od razu zażądać kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym (art. 245 k.p.k.) i domagać się jego obecności przy czynnościach. Warto zapamiętać przebieg zatrzymania i przeszukania. Zatrzymanie nie może trwać dłużej niż 48 godzin (do 72 w razie wniosku o areszt), a na samo zatrzymanie przysługuje zażalenie do sądu.
Czy osoba uzależniona może uniknąć więzienia i pójść na leczenie?
Tak. Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii przewiduje w art. 72 i 73, że wobec sprawcy uzależnionego sąd może zawiesić postępowanie lub orzec leczenie i terapię zamiast wykonania kary pozbawienia wolności - to tzw. leczenie zamiast kary. Wymaga to inicjatywy obrońcy, opinii biegłego oraz rzeczywistej gotowości oskarżonego do podjęcia terapii. Dotyczy przede wszystkim sytuacji, w których uzależnienie jest powiązane z popełnionym czynem.
Powiązane poradniki
- Przestępstwa narkotykowe w Polsce: kary z ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii i obrona
- Przemyt broni i narkotyków: jaka kara i jak broni adwokat?
- Handel narkotykami - kary z ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, obrona i rola adwokata
- Przestępstwa narkotykowe i dopalacze – kary i obrona (ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii)
Podstawa prawna i źródła
- Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (przepisy karne art. 53-64, posiadanie art. 62, obrót art. 56, udzielanie art. 58-59, leczenie zamiast kary art. 72-73)
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (prawa zatrzymanego art. 244-246, prawo do odmowy wyjaśnień art. 175, obrona obligatoryjna art. 80, obrońca z urzędu art. 78, poręczenie majątkowe art. 266, przeszukanie art. 219-220)
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (przepadek korzyści art. 45, nadzwyczajne złagodzenie i mały świadek koronny art. 60 § 3-4)
- Uchwała Sądu Najwyższego z 2006 r., I KZP 17/06 oraz późniejsze orzecznictwo (wykładnia pojęcia „znacznej ilości” środków odurzających)
Treść ma charakter informacyjny i edukacyjny — nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie skonsultuj się ze zweryfikowanym prawnikiem.
Masz podobną sprawę?
Opisz ją — dobierzemy zweryfikowanego prawnika.
Opisz sprawę