Kłusownictwo i nielegalne polowanie — kara z art. 53 Prawa łowieckiego

Kłusownictwo to potoczna nazwa nielegalnego pozyskiwania zwierzyny lub ryb z pominięciem przepisów prawa łowieckiego i rybackiego. W Polsce nie jest to wykroczenie traktowane pobłażliwie, lecz w wielu wypadkach przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności. Sprawy te dotyczą zarówno osób oskarżonych o kłusownictwo (które potrzebują obrony), jak i myśliwych, kół łowieckich oraz świadków chcących zgłosić nielegalne polowanie. Poniżej wyjaśniamy podstawy prawne, rodzaje kłusownictwa, grożące kary oraz to, jakie działania prawne można podjąć — niezależnie od tego, po której stronie sporu się znajdujesz.

Podstawa prawna — art. 53 ustawy Prawo łowieckie

Kłusownictwo łowieckie penalizuje art. 53 ustawy z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie. Zgodnie z tym przepisem, kto m.in. poluje na przelocie ptactwa, poluje z chartami lub ich mieszańcami, poluje w czasie ochronnym, wchodzi w posiadanie zwierzyny za pomocą broni i amunicji innej niż myśliwska, wnyków, sideł, samostrzałów, lepów, dołów, trucizn lub innych niedozwolonych środków, albo gromadzi, posiada lub wytwarza takie urządzenia i środki — podlega karze pozbawienia wolności do lat 5. To przestępstwo ścigane z urzędu. Istotne jest, że karalne jest nie tylko samo upolowanie zwierzyny w sposób kłusowniczy, ale również posiadanie czy wytwarzanie zakazanych narzędzi (np. wnyków). Górna granica kary (5 lat) pokazuje, że ustawodawca traktuje kłusownictwo jako poważne przestępstwo, a nie drobne naruszenie.

Kłusownictwo łowieckie a kłusownictwo rybackie — dwie różne ustawy

Trzeba odróżnić dwa reżimy prawne. Kłusownictwo łowieckie (zwierzyna: dzika zwierzyna łowna, np. jelenie, dziki, ptactwo łowne) reguluje ustawa Prawo łowieckie i jej art. 53. Kłusownictwo rybackie (ryby w wodach śródlądowych) reguluje natomiast ustawa z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym — art. 27c penalizuje m.in. połów ryb z użyciem środków wybuchowych, trujących, prądu elektrycznego czy innych zabronionych narzędzi i metod jako przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności (do lat 2), natomiast szereg lżejszych naruszeń (np. połów bez wymaganego dokumentu) stanowi wykroczenia. Prawidłowe zakwalifikowanie czynu — czy to kłusownictwo łowieckie, rybackie, przestępstwo czy wykroczenie — decyduje o trybie postępowania i wysokości grożącej sankcji.

Kiedy kłusownictwo jest przestępstwem, a kiedy wykroczeniem

Nie każde naruszenie przepisów łowieckich czy rybackich jest przestępstwem. Sięganie po zakazane, okrutne lub niebezpieczne metody (wnyki, sidła, trucizny, prąd elektryczny, materiały wybuchowe), polowanie w czasie ochronnym czy nielegalne pozyskanie zwierzyny to przestępstwa z art. 53 Prawa łowieckiego lub art. 27c ustawy o rybactwie śródlądowym. Z kolei drobniejsze uchybienia formalne — jak wędkowanie bez aktualnej karty wędkarskiej czy brak wymaganego zezwolenia — bywają wykroczeniami, zagrożonymi grzywną. Dodatkowo, jeśli kłusownictwo dotyczy zwierząt objętych ochroną gatunkową, w grę może wejść art. 128 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (umyślne zabicie lub okaleczenie zwierzęcia chronionego). Okrutne metody zadawania cierpienia mogą też prowadzić do odpowiedzialności z ustawy o ochronie zwierząt.

Konsekwencje dla sprawcy — więzienie, grzywna, przepadek

Sprawcy kłusownictwa grozi przede wszystkim kara pozbawienia wolności (do 5 lat przy kłusownictwie łowieckim z art. 53 Prawa łowieckiego). Sąd może jednak — zwłaszcza przy mniejszej wadze czynu lub niekaralności sprawcy — orzec karę łagodniejszą, w tym grzywnę lub karę ograniczenia wolności, albo skorzystać z instytucji warunkowego umorzenia postępowania. Dodatkowo sąd może orzec przepadek broni, narzędzi i przedmiotów służących do popełnienia przestępstwa oraz upolowanej zwierzyny (przepadek). Możliwe są też nawiązki na cele związane z ochroną przyrody. Recydywa i działanie w zorganizowanej grupie zwiększają realny wymiar kary. Konsekwencje mogą dosięgnąć także członkostwa w Polskim Związku Łowieckim oraz uprawnień do posiadania broni.

Jak zgłosić kłusownictwo — krok po kroku

Jeśli jesteś świadkiem nielegalnego polowania lub połowu: 1) Zadbaj o własne bezpieczeństwo — nie konfrontuj się z uzbrojonym kłusownikiem. 2) Udokumentuj zdarzenie, o ile to możliwe bezpiecznie (zdjęcia, nagrania, lokalizacja, opis osób i pojazdów). 3) Zgłoś incydent odpowiednim służbom: w przypadku kłusownictwa łowieckiego — Policji oraz Państwowej Straży Łowieckiej (działającej przy urzędach wojewódzkich), a także miejscowemu kołu łowieckiemu lub Polskiemu Związkowi Łowieckiemu; w przypadku kłusownictwa rybackiego — Państwowej Straży Rybackiej oraz Społecznej Straży Rybackiej. 4) W sytuacji nagłej dzwoń na numer alarmowy 112. Zawiadomienie o podejrzeniu przestępstwa może złożyć każdy, także anonimowo, choć dane kontaktowe ułatwiają służbom dalszą weryfikację. Zachowane dowody znacząco zwiększają skuteczność postępowania.

Rola kancelarii prawnej — obrona oskarżonego i pomoc pokrzywdzonego

Adwokat lub radca prawny może działać po obu stronach takiej sprawy. Po stronie obrony: analizuje, czy zachowanie oskarżonego rzeczywiście wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. 53 Prawa łowieckiego (a nie np. wykroczenia), bada legalność zatrzymania, przeszukania i zabezpieczenia dowodów, kwestionuje rzetelność oględzin i opinii, oraz buduje argumentację o mniejszej wadze czynu, warunkowym umorzeniu lub łagodniejszej karze. Po stronie pokrzywdzonego (np. koła łowieckiego, dzierżawcy obwodu, właściciela stawów rybnych): reprezentuje jako oskarżyciel posiłkowy, dochodzi naprawienia szkody za zniszczone mienie i utraconą zwierzynę oraz dba o właściwą kwalifikację czynu. Z perspektywy myśliwego kancelaria pomaga też zapewnić zgodność polowań z prawem — ważne pozwolenia, legitymacja PZŁ, przestrzeganie okresów ochronnych — co najlepiej chroni przed zarzutami.