Kara za zniesławienie i znieważenie - art. 212 i 216 Kodeksu karnego
Prawo karne · 5 min czytania · Redakcja zaufanyprawnik.pl
Na wstępie konieczne jest wyjaśnienie podstawowego nieporozumienia terminologicznego. W polskim prawie karnym nie istnieją dwa odrębne przestępstwa o nazwach "zniesławienie" i "oszczerstwo" odpowiadające angielskim pojęciom slander (zniesławienie ustne) i libel (zniesławienie pisemne). Polski Kodeks karny posługuje się jednym przestępstwem - zniesławieniem (pomówieniem) z art. 212 KK - które obejmuje zarówno wypowiedzi ustne, jak i pisemne, a także treści w internecie. Słowo "oszczerstwo" funkcjonuje w języku potocznym jako synonim pomówienia rozpowszechnianego ze świadomością jego nieprawdziwości, ale nie jest osobnym typem czynu zabronionego. Drugim, odrębnym przestępstwem przeciwko czci jest znieważenie z art. 216 KK. Poniżej wyjaśniamy realne kary, różnice między tymi czynami oraz tryb dochodzenia roszczeń według polskiego prawa.
Zniesławienie (pomówienie) - art. 212 Kodeksu karnego
Zgodnie z art. 212 § 1 KK kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności. Istotą zniesławienia jest przekazanie zarzutu chociażby jednej osobie trzeciej (a nie wyłącznie samej osobie pomawianej). Zarzut może dotyczyć zarówno postępowania (np. zarzut popełnienia przestępstwa, nieuczciwości), jak i właściwości (np. choroby, cech charakteru) zdolnych poniżyć daną osobę lub podważyć zaufanie do niej. Co ważne, zniesławienie nie wymaga, by zarzut był nieprawdziwy - karalne może być także rozpowszechnianie informacji prawdziwych, jeśli nie służą obronie społecznie uzasadnionego interesu (o czym dalej, przy kontratypie z art. 213 KK).
Zniesławienie przez media - surowsza kara (art. 212 § 2 KK)
Jeżeli sprawca dopuszcza się zniesławienia za pomocą środków masowego komunikowania - prasy, radia, telewizji, a w praktyce także internetu (portali, mediów społecznościowych, blogów) - czyn jest zagrożony surowiej. Art. 212 § 2 KK przewiduje grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Zaostrzenie wynika z dużo szerszego zasięgu i trwałości takiej wypowiedzi: post w sieci może dotrzeć do tysięcy odbiorców i pozostać dostępny przez lata. W praktyce większość współczesnych spraw o zniesławienie dotyczy właśnie wypowiedzi internetowych. Dodatkowo, zgodnie z art. 212 § 3 KK, w razie skazania sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego Czerwonego Krzyża albo na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego - jest to forma rekompensaty, a nie sztywno określona kwota "do 100 000 zł", jak błędnie podawała wcześniejsza wersja artykułu.
Najczęstsze pytania
Czym różni się zniesławienie od znieważenia?
Zniesławienie (art. 212 KK) to przypisanie komuś konkretnego postępowania lub właściwości mogących go poniżyć lub pozbawić zaufania (np. zarzut kradzieży, nieuczciwości). Znieważenie (art. 216 KK) to obraza godności bez konkretnego zarzutu faktycznego - wyzwiska, obraźliwe epitety, gesty. Oba ścigane są z oskarżenia prywatnego.
Jaka kara grozi za zniesławienie w internecie?
Zniesławienie za pomocą środków masowego komunikowania, w tym internetu, jest zagrożone grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku (art. 212 § 2 KK). Sąd może też orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego lub na cel społeczny (art. 212 § 3 KK).
Czy mówienie prawdy może być zniesławieniem?
Tak, w pewnych sytuacjach. Zarzut prawdziwy postawiony niepublicznie nie jest przestępstwem. Jeśli jednak prawdziwy, ale kompromitujący zarzut postawiono publicznie, nie jest karalny tylko wtedy, gdy służył obronie społecznie uzasadnionego interesu (art. 213 KK). Ujawnienie prawdy wyłącznie po to, by komuś dokuczyć, może być karalne.
Kto wszczyna sprawę o zniesławienie - prokurator czy ja?
Zniesławienie i znieważenie są przestępstwami prywatnoskargowymi (art. 212 § 4 i 216 § 5 KK). To pokrzywdzony sam wnosi prywatny akt oskarżenia do sądu (lub składa skargę na policji). Prokurator wkracza tylko wyjątkowo, gdy wymaga tego interes społeczny (art. 60 KPK).
Ile mam czasu na złożenie sprawy o zniesławienie?
Karalność ustaje z upływem roku od dnia, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy, nie później niż 3 lata od popełnienia czynu (art. 101 § 2 KK). Nie jest to 'trzymiesięczny termin'. Niezależnie można dochodzić roszczeń cywilnych z tytułu naruszenia dóbr osobistych, gdzie terminy są dłuższe.
Powiązane poradniki
- Art. 212 Kodeksu karnego - zniesławienie (pomówienie): znamiona, kary i obrona
- Przedawnienie zniesławienia (art. 212 k.k.) - ile masz czasu na pozew
- Zniesławienie (art. 212 k.k.) - jak ścigać pomówienie i kogo wybrać na pełnomocnika
- Fałszywe oskarżenie i zniesławienie - jak bronić się i pociągnąć sprawcę do odpowiedzialności
Podstawa prawna i źródła
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (art. 212-216 - przestępstwa przeciwko czci)
- Kodeks karny - art. 101 § 2 (przedawnienie karalności przestępstw prywatnoskargowych)
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (art. 23, 24, 448 - ochrona dóbr osobistych)
- Kodeks postępowania karnego (art. 59-60, 487-489 - tryb prywatnoskargowy)
Treść ma charakter informacyjny i edukacyjny — nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie skonsultuj się ze zweryfikowanym prawnikiem.
Masz podobną sprawę?
Opisz ją — dobierzemy zweryfikowanego prawnika.
Opisz sprawę