Przestępstwa przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej (działalność antypaństwowa) - obrona i kary

Pojęcie działalności antypaństwowej w polskim prawie karnym oznacza przestępstwa przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, ujęte w rozdziale XVII Kodeksu karnego (art. 127-139). Należą do nich między innymi zdrada główna (zamach na niepodległość lub integralność państwa), zamach stanu, szpiegostwo, zamach na konstytucyjny organ RP oraz zdrada dyplomatyczna. Są to jedne z najpoważniejszych przestępstw w całym systemie prawa karnego - część z nich zagrożona jest karą dożywotniego pozbawienia wolności. Ze względu na ich charakter postępowania te są zwykle skomplikowane, oparte na materiałach służb specjalnych, często niejawnych, i wymagają obrońcy o doświadczeniu w sprawach karnych dotyczących bezpieczeństwa państwa. Poniżej wyjaśniamy, czym są te przestępstwa, jakie kary za nie grożą i na czym polega obrona. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej.

Czym są przestępstwa przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej

Rozdział XVII Kodeksu karnego chroni byt państwa, jego niepodległość, integralność terytorialną oraz porządek konstytucyjny. Do najważniejszych czynów należą: zdrada główna - zamach na niepodległość, integralność terytorialną lub konstytucyjny ustrój RP (art. 127 k.k.); zamach stanu - usiłowanie usunięcia przemocą konstytucyjnego organu państwa (art. 128 k.k.); zdrada dyplomatyczna - działanie na szkodę RP w stosunkach z innym państwem (art. 129 k.k.); szpiegostwo - udział w obcym wywiadzie lub przekazywanie mu wiadomości (art. 130 k.k.); oraz zamach na życie Prezydenta RP (art. 134 k.k.) i napaść na konstytucyjny organ (art. 137 i nast. k.k.). Wspólną cechą tych czynów jest umyślność i z reguły działanie w zamiarze bezpośrednim, ukierunkowane na godzenie w dobra państwa. Nie obejmują one natomiast legalnej krytyki władzy, działalności opozycyjnej, protestów czy publicystyki - korzystanie z wolności słowa i zgromadzeń gwarantowanej przez Konstytucję RP nie jest przestępstwem antypaństwowym.

Kary - jedne z najsurowszych w Kodeksie karnym

Przestępstwa z rozdziału XVII należą do najsurowiej karanych w polskim prawie. Zdrada główna (art. 127 § 1 k.k.) zagrożona jest karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 10, karą 25 lat (w stanie prawnym sprzed nowelizacji) albo dożywotnim pozbawieniem wolności; po nowelizacji obowiązującej od 1 października 2023 r. górną granicą terminowej kary jest 30 lat pozbawienia wolności, obok kary dożywotniego pozbawienia wolności. Zamach stanu (art. 128 k.k.) oraz szpiegostwo (art. 130 k.k.) również zagrożone są wieloletnimi karami pozbawienia wolności, a w typach kwalifikowanych - karą dożywocia. Co istotne, karalne jest nie tylko dokonanie, lecz także przygotowanie do niektórych z tych czynów (art. 127 § 2, art. 128 § 2 k.k.) oraz usiłowanie. Ze względu na tak wysokie zagrożenie precyzyjna ocena, czy zachowanie oskarżonego rzeczywiście wyczerpuje znamiona, a nie mieści się w granicach legalnej aktywności, ma kluczowe znaczenie dla obrony.