Jaka jest rola obrońcy w sprawach o przestępstwa przeciwko państwu?

Przestępstwa przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej to jedna z najcięższych kategorii czynów w Kodeksie karnym. Mowa o zdradzie głównej, szpiegostwie, zamachu na konstytucyjny ustrój państwa czy działalności wywiadowczej na rzecz obcego wywiadu. W takich postępowaniach rola obrońcy jest szczególna: stawka jest bardzo wysoka, materiał dowodowy bywa objęty klauzulą tajności, a samo postępowanie często toczy się pod presją medialną i polityczną. Obrońca nie ocenia, czy oskarżony jest sympatyczny ani czy zarzut jest popularny społecznie. Jego zadaniem jest dopilnowanie, by oskarżony otrzymał rzetelny proces i by wszystkie jego prawa procesowe były respektowane.

Jakie czyny należą do przestępstw przeciwko państwu

Czyny te uregulowano w Rozdziale XVII Kodeksu karnego (art. 127-139). Należą do nich m.in.: zamach mający na celu pozbawienie niepodległości lub oderwanie części terytorium (art. 127 KK), zamach na konstytucyjny organ państwa (art. 128 KK) oraz szpiegostwo, czyli udział w obcym wywiadzie i działanie na jego rzecz (art. 130 KK). Zagrożenie karą jest bardzo surowe i sięga w najcięższych przypadkach kary 25 lat pozbawienia wolności lub dożywocia. Część tych przestępstw przewiduje także instytucję czynnego żalu, która pozwala uniknąć kary sprawcy dobrowolnie zaniechającemu dalszej działalności i ujawniającemu wszystkie istotne okoliczności (art. 131 KK). To pokazuje, jak istotne jest jak najwcześniejsze skorzystanie z pomocy prawnej.

Na czym polega praca obrońcy w takiej sprawie

Punktem wyjścia jest konstytucyjne i kodeksowe prawo do obrony, wyrażone w art. 6 Kodeksu postępowania karnego. Obrońca analizuje akt oskarżenia, weryfikuje legalność zgromadzonych dowodów (w tym materiałów z czynności operacyjnych), przesłuchuje świadków i może składać własne wnioski dowodowe. W sprawach z dowodami niejawnymi obrońca uzyskuje dostęp do akt na zasadach przewidzianych dla informacji niejawnych. W postępowaniu karnym, gdzie grozi kara powyżej określonego progu, udział obrońcy jest obligatoryjny (obrona obowiązkowa, art. 80 KPK). Obrońca dba też o przestrzeganie domniemania niewinności i zasady, że to oskarżenie musi udowodnić winę, a nie oskarżony swoją niewinność.

Tajemnica obrończa i etyka zawodu

Relacja klient-obrońca jest chroniona tajemnicą obrończą, której co do zasady nie można uchylić (art. 178 pkt 1 KPK). To gwarancja, że oskarżony może rozmawiać z adwokatem czy radcą prawnym otwarcie, bez obawy, że jego słowa zostaną wykorzystane przeciwko niemu. Obrońca związany jest też Kodeksem Etyki Adwokackiej (lub Kodeksem Etyki Radcy Prawnego) oraz obowiązkiem unikania konfliktu interesów. Jeśli taki konflikt się ujawni, obrońca musi wycofać się ze sprawy. W sprawach wrażliwych politycznie szczególnego znaczenia nabiera profesjonalny dystans i działanie wyłącznie w granicach prawa oraz interesu klienta.