Fałszowanie podpisu elektronicznego: co grozi i jak broni się obrońca

Podpis elektroniczny coraz częściej zastępuje podpis odręczny: podpisujemy nim umowy, deklaracje podatkowe, pisma do urzędów czy dokumenty w bankowości elektronicznej. Wraz z jego upowszechnieniem pojawiają się sprawy karne o jego podrobienie lub nadużycie, na przykład podpisanie dokumentu cudzym profilem zaufanym, użycie przejętego klucza prywatnego albo przerobienie już podpisanego pliku. W polskim prawie nie ma jednego przestępstwa o nazwie fałszowanie podpisu cyfrowego; w grę wchodzi przede wszystkim fałszerstwo dokumentu z art. 270 Kodeksu karnego, a obok niego przestępstwa komputerowe (nieuprawniony dostęp, oszustwo komputerowe). Ten artykuł wyjaśnia, jak te czyny są kwalifikowane, co realnie grozi i na czym polega obrona. Nie zastępuje porady prawnej w konkretnej sprawie, bo wynik zależy od dowodów, ustalonego zamiaru i okoliczności technicznych.

Czym jest podpis elektroniczny w polskim prawie

Status prawny podpisów elektronicznych w Polsce wyznacza unijne rozporządzenie eIDAS (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 910/2014) oraz ustawa z 5 września 2016 r. o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej. eIDAS rozróżnia trzy poziomy: podpis elektroniczny zwykły (np. zeskanowany podpis, kliknięcie akceptuję), podpis zaawansowany (powiązany jednoznacznie z podpisującym i pozwalający wykryć późniejszą zmianę danych) oraz podpis kwalifikowany, składany przy użyciu kwalifikowanego urządzenia i kwalifikowanego certyfikatu. Tylko podpis kwalifikowany ma z mocy prawa skutek równoważny podpisowi własnoręcznemu (art. 25 ust. 2 eIDAS, art. 78(1) Kodeksu cywilnego). W praktyce administracyjnej dużą rolę odgrywa też profil zaufany (ePUAP) i podpis osobisty z e-dowodu. Od tego, jaki podpis podrobiono, zależy ciężar gatunkowy sprawy i sposób dowodzenia.

Fałszowanie podpisu jako fałszerstwo dokumentu (art. 270 KK)

Podstawą kwalifikacji jest art. 270 par. 1 Kodeksu karnego, który karze tego, kto w celu użycia za autentyczny podrabia lub przerabia dokument albo takiego dokumentu jako autentycznego używa. Jest to przestępstwo umyślne, popełniane wyłącznie z zamiarem bezpośrednim (w celu użycia za autentyczny). Zagrożenie ustawowe to grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Istnieje też typ uprzywilejowany wypadku mniejszej wagi (art. 270 par. 2a KK) zagrożony grzywną, ograniczeniem wolności lub pozbawieniem wolności do 2 lat. Kluczowe jest, że dokumentem w rozumieniu prawa karnego jest każdy przedmiot lub zapis na nośniku informacji, z którym jest związane określone prawo albo który ze względu na zawartą treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne (art. 115 par. 14 KK). Dokument podpisany elektronicznie mieści się w tej definicji, dlatego podrobienie podpisu elektronicznego pod takim dokumentem może wyczerpywać znamiona z art. 270 KK.