Kłusownictwo rybackie i łowieckie – jaka grozi odpowiedzialność?

Sprawy o nielegalne połowy i nielegalne polowania to dwa odrębne reżimy prawne, które w mowie potocznej łączy słowo "kłusownictwo", lecz prawnie regulują je różne ustawy. Rybactwo (wędkarstwo i połowy na wodach śródlądowych) reguluje ustawa z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym, a wykonywanie polowań – ustawa z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie. W obu obszarach naruszenie przepisów może rodzić odpowiedzialność wykroczeniową albo karną, a osobie, której postawiono zarzuty, przysługuje prawo do obrońcy. Rozdzielenie tych dwóch obszarów jest punktem wyjścia do zrozumienia, jakie sankcje realnie wchodzą w grę. Poniższy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.

Nielegalne połowy – ustawa o rybactwie śródlądowym

Połowy ryb i raków na wodach śródlądowych reguluje ustawa o rybactwie śródlądowym z 1985 r. Rozróżnia ona naruszenia o charakterze wykroczeń oraz poważniejsze czyny będące przestępstwami. Do wykroczeń należą m.in. amatorski połów bez wymaganej karty wędkarskiej lub upoważnienia (art. 27a) oraz naruszenie zakazów ochronnych, np. połów w okresie ochronnym, niezgodnie z wymiarami ochronnymi ryb czy w miejscu objętym zakazem (art. 27b) – za te czyny grożą kara nagany, grzywny lub ograniczenia wolności. Od nich należy odróżnić kłusownictwo rybackie traktowane jako przestępstwo. Najpoważniejszą postać stanowi połów ryb metodami szczególnie destrukcyjnymi – przy użyciu prądu elektrycznego, środków trujących lub odurzających, materiałów wybuchowych albo narzędzi kaleczących (np. ości, harpuna). Metody te są zakazane na podstawie art. 8 ustawy, a ich stosowanie jest penalizowane jako przestępstwo zagrożone grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 (art. 27c ustawy w związku z art. 8). Sąd może orzec także środki karne, m.in. przepadek narzędzi i przedmiotów służących do popełnienia czynu oraz podanie wyroku do publicznej wiadomości. Warto pamiętać, że ustawa o rybactwie śródlądowym dotyczy wód śródlądowych. Połowy na morzu reguluje odrębny akt – ustawa z dnia 19 grudnia 2014 r. o rybołówstwie morskim, oparta na innym systemie kontroli i sankcji.

Nielegalne polowania – Prawo łowieckie

Zasady wykonywania polowań określa Prawo łowieckie z 1995 r. Również tutaj ustawodawca rozróżnia czyny o różnej wadze, lecz – inaczej niż w rybactwie – najpoważniejsze naruszenia są kwalifikowane jako przestępstwa zagrożone karą pozbawienia wolności. Art. 52 Prawa łowieckiego obejmuje m.in. wejście w posiadanie bezprawnie pozyskanej tuszy lub trofeów, gromadzenie i wytwarzanie narzędzi przeznaczonych do kłusownictwa, naruszanie zakazów ochrony zwierzyny czy hodowanie chartów bez zezwolenia. Czyny te są zagrożone grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Najcięższe formy kłusownictwa łowieckiego reguluje art. 53. Dotyczy on m.in. polowania bez wymaganych uprawnień, polowania w czasie ochronnym, pozyskiwania zwierzyny przy użyciu broni i amunicji niedozwolonej, materiałów i środków wybuchowych, trucizn, środków odurzających, sztucznego światła, pułapek lub innych zakazanych sposobów, a także bezprawnego wejścia w posiadanie zwierzyny. Przestępstwa z art. 53 są zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 5. Przy skazaniu za czyny z art. 52 i 53 sąd może orzec przepadek broni, pojazdów, narzędzi i psów wykorzystanych do popełnienia przestępstwa oraz przepadek pozyskanej zwierzyny i trofeów. Nadzór nad legalnością polowań sprawują m.in. Państwowa Straż Łowiecka oraz organy ścigania, a gospodarkę łowiecką prowadzi Polski Związek Łowiecki. Konkretna kwalifikacja prawna zawsze zależy od czynu i okoliczności sprawy.

Wykroczenie czy przestępstwo – dlaczego ta różnica jest istotna

Kwalifikacja czynu jako wykroczenia albo przestępstwa przekłada się na tryb postępowania, surowość sankcji i konsekwencje dla osoby obwinionej lub oskarżonej. Wykroczenia rozpoznawane są w trybie Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, a typowymi sankcjami są nagana, grzywna lub ograniczenie wolności. Przestępstwa – takie jak połów metodami zakazanymi z art. 27c ustawy o rybactwie śródlądowym czy kłusownictwo łowieckie z art. 52 i 53 Prawa łowieckiego – prowadzone są w trybie Kodeksu postępowania karnego, mogą skończyć się karą pozbawienia wolności, a skazanie odnotowywane jest w Krajowym Rejestrze Karnym. Na tym etapie znaczenie ma precyzyjna ocena, które przepisy i które znamiona wchodzą w grę. Te same okoliczności faktyczne mogą – w zależności od metody działania, miejsca i posiadanych uprawnień – zostać zakwalifikowane jako wykroczenie albo jako przestępstwo. Dlatego rzetelna analiza kwalifikacji prawnej jest zwykle pierwszym krokiem w obronie.

Rola obrońcy w sprawach o kłusownictwo

Obrońca w sprawie o kłusownictwo bada przede wszystkim, czy zachowanie wypełnia ustawowe znamiona czynu, czy dowody zebrano zgodnie z prawem i czy nie doszło do błędów proceduralnych. W tych sprawach materiał dowodowy bywa skąpy – zdarzenia mają miejsce na odludziu, często bez świadków, a kluczowe znaczenie miewają oględziny, zabezpieczone narzędzia czy zeznania funkcjonariuszy straży rybackiej lub łowieckiej. W zależności od okoliczności obrońca może kwestionować wiarygodność i legalność dowodów, wykazywać, że oskarżony posiadał wymagane zezwolenia, podważać kwalifikację prawną czynu lub dążyć do łagodniejszej kwalifikacji albo umorzenia postępowania. Istotne jest też odróżnienie, czy w danym stanie faktycznym mamy do czynienia z wykroczeniem, czy z przestępstwem. Jeśli oskarżonego nie stać na obrońcę z wyboru, może wnioskować o wyznaczenie obrońcy z urzędu. Zgodnie z art. 78 § 1 Kodeksu postępowania karnego oskarżony, który nie ma obrońcy z wyboru, może żądać jego wyznaczenia, jeżeli należycie wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Decyzję w tej sprawie podejmuje prezes (lub upoważniony sędzia) sądu właściwego do rozpoznania sprawy.