Przestępstwa przeciwko środowisku: co grozi za zanieczyszczanie?

Przestępstwa przeciwko środowisku to czyny opisane w rozdziale XXII Kodeksu karnego (art. 181-188). Najczęściej dotyczą one zanieczyszczania wody, powietrza lub powierzchni ziemi oraz nieprawidłowego postępowania z odpadami. Po nowelizacji z 22 lipca 2022 r. (tzw. ustawa o przeciwdziałaniu przestępczości środowiskowej) kary za te czyny zostały istotnie zaostrzone. Sprawa karna z tego zakresu wymaga zwykle współpracy obrońcy z biegłymi z dziedziny ochrony środowiska, bo kluczowe znaczenie mają dane pomiarowe i ekspertyzy.

Co Kodeks karny uznaje za przestępstwo środowiskowe

Art. 182 KK penalizuje zanieczyszczenie wody, powietrza lub powierzchni ziemi substancją albo promieniowaniem w takiej ilości lub postaci, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka albo spowodować istotne obniżenie jakości środowiska lub zniszczenie w świecie roślinnym czy zwierzęcym. Art. 183 KK dotyczy nielegalnego składowania, usuwania, przetwarzania lub transportu odpadów w warunkach mogących zagrozić życiu, zdrowiu lub środowisku. Istotne jest, że odpowiedzialność karna może powstać już wtedy, gdy istnieje realne zagrożenie — nie trzeba wykazywać, że szkoda faktycznie nastąpiła. Czyny nieumyślne są karane łagodniej niż umyślne (zwykle do 3 lat pozbawienia wolności).

Jakie kary grożą po nowelizacji z 2022 r.

Po zmianach z 2022 r. za umyślne zanieczyszczenie z art. 182 §1 KK grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5, a w typie kwalifikowanym (np. dotyczącym terenu chronionego) nawet do 8 lat. Za przestępstwa odpadowe z art. 183 KK kara może sięgać do 10 lat, a gdy następstwem czynu jest ciężki uszczerbek na zdrowiu lub śmierć człowieka — do 12 lat. Sprowadzenie zniszczenia w przyrodzie o cechach katastrofy (art. 181 KK) zagrożone jest karą najwyższą w tym rozdziale. Sąd może też orzec nawiązkę na rzecz funduszu ochrony środowiska. Dokładny wymiar kary zależy od typu czynu i jego następstw, dlatego konkretne widełki warto każdorazowo zweryfikować w aktualnym brzmieniu ustawy.

Rola obrońcy w sprawie środowiskowej

W postępowaniu obrońca analizuje materiał dowodowy: wyniki pomiarów emisji i zrzutów, dokumentację odpadową, decyzje administracyjne i pozwolenia. Częstą linią obrony jest wykazanie, że oskarżony działał w granicach posiadanych pozwoleń, że nie wystąpiło realne zagrożenie, albo że czyn miał charakter nieumyślny. W sprawach gospodarczych równolegle bada się odpowiedzialność administracyjną podmiotu (kary pieniężne nakładane przez organy ochrony środowiska), która jest odrębna od odpowiedzialności karnej osoby fizycznej.