Naruszenie przepisów BHP w transporcie - kiedy grozi odpowiedzialność karna?

Naruszenie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy w firmie transportowej nie zawsze kończy się tylko mandatem czy karą administracyjną. Jeśli zaniedbanie naraziło pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, osoba odpowiedzialna za BHP może odpowiadać karnie. Wyjaśniamy, na czym polega ta odpowiedzialność i jaką rolę odgrywa obrońca.

Podstawy odpowiedzialności za BHP

Obowiązki w zakresie bezpieczeństwa pracy reguluje przede wszystkim Kodeks pracy (dział dziesiąty - Bezpieczeństwo i higiena pracy) wraz z rozporządzeniami wykonawczymi. Naruszenie tych obowiązków może rodzić trzy rodzaje odpowiedzialności: wykroczeniową (art. 283 Kodeksu pracy - kara grzywny od 1 000 do 30 000 zł), cywilną (odszkodowanie) oraz karną. W branży transportowej dochodzą do tego przepisy o czasie pracy kierowców i o transporcie drogowym, których naruszenie bywa egzekwowane przez Inspekcję Transportu Drogowego.

Kiedy naruszenie BHP staje się przestępstwem

Kluczowy jest art. 220 Kodeksu karnego. Kto, będąc odpowiedzialnym za bezpieczeństwo i higienę pracy, nie dopełnia wynikającego stąd obowiązku i przez to naraża pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie - grozi grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku. Jeśli skutkiem był wypadek, w grę wchodzą dodatkowo przepisy o spowodowaniu uszczerbku na zdrowiu (art. 156-157 KK) lub o nieumyślnym spowodowaniu śmierci (art. 155 KK). Odpowiedzialność ponosi konkretna osoba odpowiedzialna za BHP (np. pracodawca, kierownik), a nie abstrakcyjnie firma.

Co robi obrońca w takiej sprawie

Obrońca bada przede wszystkim, czy w ogóle istniał obowiązek po stronie oskarżonego i czy doszło do jego niedopełnienia. Analizuje dokumentację BHP, protokoły kontroli i opinie biegłych. Częstym kierunkiem obrony jest wykazanie braku związku przyczynowego między zaniedbaniem a zagrożeniem, przyczynienia się poszkodowanego, albo tego, że zagrożenie nie miało charakteru bezpośredniego. Obrońca może też dążyć do warunkowego umorzenia postępowania lub łagodniejszej kary, zwłaszcza przy działaniu nieumyślnym i niekaralności. Ciężar dowodu winy spoczywa na oskarżycielu.