Naruszenie przepisów BHP - jaka odpowiedzialność i jak dochodzić praw?

Bezpieczeństwo i higiena pracy to nie tylko dobra praktyka, ale obowiązek prawny pracodawcy. Jego naruszenie może rodzić odpowiedzialność wykroczeniową, karną i odszkodowawczą. Ten wpis wyjaśnia, jakie obowiązki ciążą na pracodawcy, kiedy zaniedbanie BHP staje się przestępstwem oraz jakie prawa ma pracownik poszkodowany w wyniku takiego zaniedbania.

Obowiązki pracodawcy w zakresie BHP

Pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie. Wynika to wprost z art. 207 §1 Kodeksu pracy, a obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy potwierdza art. 94 pkt 4 Kodeksu pracy. Pracodawca musi m.in. organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczeństwo, reagować na potrzeby w zakresie zapewnienia BHP oraz zapewniać szkolenia. Ma także obowiązek zgłaszania wypadków przy pracy i chorób zawodowych właściwym organom oraz prowadzenia odpowiedniej dokumentacji powypadkowej.

Kiedy zaniedbanie BHP staje się przestępstwem

Najpoważniejszą konsekwencją jest odpowiedzialność karna z art. 220 Kodeksu karnego. Kto, będąc odpowiedzialny za BHP, nie dopełnia wynikającego stąd obowiązku i naraża pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do 3 lat. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie, grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Niezależnie od tego niedopełnienie obowiązków BHP stanowi wykroczenie z art. 283 Kodeksu pracy, zagrożone grzywną od 1 000 do 30 000 zł.

Rola Państwowej Inspekcji Pracy i prawa poszkodowanego

Nadzór nad przestrzeganiem prawa pracy, w tym przepisów BHP, sprawuje Państwowa Inspekcja Pracy. Inspektor pracy może przeprowadzić kontrolę, wydać nakaz usunięcia uchybień, a w razie bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia - nakazać wstrzymanie prac. PIP może też skierować zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa do prokuratury. Pracownik poszkodowany w wypadku przy pracy ma prawo do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego ZUS (jednorazowe odszkodowanie, renta), a gdy są one niewystarczające - może dochodzić od pracodawcy uzupełniającego odszkodowania i zadośćuczynienia na podstawie Kodeksu cywilnego.