Co robi adwokat w sprawie o usiłowanie popełnienia przestępstwa?

Usiłowanie popełnienia przestępstwa jest karalne, choć sam czyn nie został dokonany. Kluczowe jest jednak, że granica między bezkarnym przygotowaniem a karalnym usiłowaniem bywa cienka, a właściwa kwalifikacja prawna potrafi całkowicie zmienić wynik sprawy. Dobry obrońca koncentruje się właśnie na tej granicy: czy w działaniu klienta był rzeczywisty zamiar dokonania czynu i czy podjęte kroki bezpośrednio zmierzały do jego popełnienia.

Czym jest usiłowanie według Kodeksu karnego

Definicję zawiera art. 13 §1 Kodeksu karnego: usiłowanie zachodzi, gdy sprawca w zamiarze popełnienia czynu zabronionego swoim zachowaniem bezpośrednio zmierza do jego dokonania, które jednak nie następuje. Dwa elementy są tu konieczne: zamiar oraz zachowanie bezpośrednio zmierzające do skutku. Sama myśl czy luźne przygotowania zwykle nie wystarczą. Kodeks rozróżnia też usiłowanie udolne i usiłowanie nieudolne (art. 13 §2 KK), gdy dokonanie było obiektywnie niemożliwe (np. z powodu braku przedmiotu nadającego się do popełnienia czynu lub użycia środka nienadającego się do tego).

Jaka grozi kara za usiłowanie

Wbrew częstemu przekonaniu, kara za usiłowanie nie jest z góry obniżana o połowę czy o jedną trzecią. Zgodnie z art. 14 §1 KK sąd wymierza karę za usiłowanie w granicach zagrożenia przewidzianego dla danego przestępstwa, czyli teoretycznie tak samo jak za dokonanie. W praktyce sąd zazwyczaj orzeka karę łagodniejszą, biorąc pod uwagę, że skutek nie nastąpił, ale nie jest to automatyczne. Wyjątek dotyczy usiłowania nieudolnego: w razie nieudolności sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia (art. 14 §2 KK).

Czynny żal: jak można uniknąć kary

Najsilniejszym narzędziem obrony bywa czynny żal z art. 15 §1 KK. Nie podlega karze za usiłowanie ten, kto dobrowolnie odstąpił od dokonania czynu albo zapobiegł skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego. Jeśli sprawca jedynie starał się zapobiec skutkowi, ale mu się to nie udało, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary (art. 15 §2 KK). Kluczowe jest słowo dobrowolnie: odstąpienie musi wynikać z własnej decyzji sprawcy, a nie z tego, że ktoś go powstrzymał lub że dokonanie stało się niemożliwe z przyczyn zewnętrznych. Linia obrony często opiera się więc na wykazaniu albo braku zamiaru, albo dobrowolnego odstąpienia.