Czym zajmuje się prawnik od własności intelektualnej?

Prawnik specjalizujący się w prawie własności intelektualnej pomaga twórcom i przedsiębiorcom chronić to, co niematerialne, ale często najcenniejsze: utwory, wynalazki, znaki towarowe, wzory i tajemnice przedsiębiorstwa. W praktyce oznacza to doradztwo przy rejestracji praw, sporządzanie i opiniowanie umów licencyjnych, a w razie naruszeń reprezentowanie klienta przed Urzędem Patentowym RP, sądami powszechnymi oraz wyspecjalizowanymi sądami ds. własności intelektualnej. W Polsce większość praw przemysłowych regulują dwa akty: ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dla utworów) oraz ustawa Prawo własności przemysłowej (dla znaków towarowych, patentów i wzorów).

Prawo autorskie: powstaje samo, bez rejestracji

Prawo autorskie chroni każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (art. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Co istotne, ochrona przysługuje twórcy od chwili ustalenia utworu, bez konieczności rejestracji czy oznaczania symbolem ©. Autorskie prawa majątkowe gasną co do zasady po 70 latach od śmierci twórcy (art. 36). Autorskie prawa osobiste, takie jak prawo do autorstwa, są bezterminowe i niezbywalne. W razie naruszenia twórca może żądać m.in. zaniechania, usunięcia skutków oraz naprawienia szkody lub wydania uzyskanych korzyści (art. 79).

Znaki towarowe i patenty: tu trzeba rejestracji

Inaczej niż przy prawie autorskim, ochrona znaku towarowego i patentu wymaga rejestracji. Prawo ochronne na znak towarowy uzyskuje się przez zgłoszenie i rejestrację w Urzędzie Patentowym RP (lub w EUIPO dla całej UE); trwa 10 lat i może być wielokrotnie przedłużane na kolejne dziesięciolecia. Patent na wynalazek przyznawany jest na 20 lat od daty zgłoszenia, pod warunkiem nowości, poziomu wynalazczego i przemysłowej stosowalności. Wzór przemysłowy chroniony jest prawem z rejestracji maksymalnie przez 25 lat (w pięcioletnich okresach). Prawnik prowadzi badanie zdolności rejestrowej, przygotowuje zgłoszenie i reprezentuje zgłaszającego w postępowaniu sprzeciwowym oraz spornym przed UPRP.

Egzekwowanie praw i spory sądowe

Gdy dochodzi do naruszenia, prawnik najpierw zwykle kieruje wezwanie do zaniechania, a następnie może wystąpić z pozwem. Od 2020 r. sprawy z zakresu własności intelektualnej rozpoznają wyspecjalizowane sądy ds. własności intelektualnej (wydziały w wybranych sądach okręgowych), wprowadzone nowelizacją Kodeksu postępowania cywilnego. Uprawniony może żądać zabezpieczenia dowodów, wyjawienia informacji o pochodzeniu towarów, a w wyroku — zaniechania naruszeń, usunięcia skutków i odszkodowania. W obrocie gospodarczym kluczowe są też dobrze skonstruowane umowy licencyjne i o przeniesienie praw, które porządkują, kto i na jakim polu eksploatacji może korzystać z chronionego dobra.