Obrona w sprawach o przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu państwa – co robi adwokat?

Sprawy o przestępstwa godzące w bezpieczeństwo państwa należą do najpoważniejszych w polskim prawie karnym. Mowa o czynach z rozdziału XVII Kodeksu karnego (przestępstwa przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, m.in. szpiegostwo – art. 130 KK), rozdziału XX (przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu) oraz o finansowaniu terroryzmu (art. 165a KK) i przestępstwach o charakterze terrorystycznym (art. 115 § 20 KK). Rola obrońcy w takich postępowaniach polega na zapewnieniu oskarżonemu realnego prawa do obrony, kontroli legalności gromadzonych dowodów i czuwaniu nad przestrzeganiem gwarancji procesowych, które przy sprawach "wrażliwych" bywają najbardziej narażone na uszczuplenie.

Jakie czyny zalicza się do tej kategorii

W polskim porządku prawnym nie istnieje jednolita ustawa o "przestępstwach przeciwko bezpieczeństwu wewnętrznemu" – to zbiorcze określenie. W praktyce chodzi przede wszystkim o: szpiegostwo i działalność na szkodę państwa (art. 130 KK), zamach stanu i zdradę (art. 127–129 KK), sprowadzenie zdarzeń niebezpiecznych (art. 163–165 KK), finansowanie terroryzmu (art. 165a KK) oraz przestępstwa popełnione w celu terrorystycznym. Coraz częściej dochodzą do tego czyny z rozdziału XXXIII KK dotyczące przestępczości komputerowej (np. nielegalny dostęp do systemu – art. 267 KK, sabotaż komputerowy – art. 269 KK). Każda z tych spraw ma odrębne znamiona i wymaga indywidualnej analizy podstawy zarzutu.

Zadania obrońcy na poszczególnych etapach

Na etapie postępowania przygotowawczego obrońca uczestniczy w czynnościach z udziałem podejrzanego, składa wnioski dowodowe, zaskarża postanowienia (np. o tymczasowym aresztowaniu) i pilnuje, by zatrzymany realizował prawo do milczenia i kontaktu z adwokatem (art. 245 KPK). W toku procesu sądowego ocenia materiał dowodowy, przesłuchuje świadków, podważa opinie biegłych i kwestionuje dowody zebrane z naruszeniem procedury. W sprawach dotyczących bezpieczeństwa państwa szczególne znaczenie ma dostęp do akt objętych klauzulą niejawności – obrońca musi mieć odpowiednie uprawnienia, by się z nimi zapoznać.

Prawa oskarżonego, których nie wolno naruszyć

Niezależnie od ciężaru zarzutu oskarżonemu przysługują pełne gwarancje: domniemanie niewinności (art. 5 § 1 KPK), prawo do obrony (art. 6 KPK), prawo do odmowy składania wyjaśnień bez ponoszenia z tego tytułu negatywnych konsekwencji oraz prawo do korzystania z pomocy obrońcy. Postawienie zarzutu nie wymaga "twardego" dowodu winy – wystarczy uzasadnione podejrzenie popełnienia czynu (art. 313 KPK). Dlatego sam fakt usłyszenia zarzutu nie przesądza o skazaniu, a rolą obrony jest doprowadzenie do tego, by ciężar dowodu spoczął na oskarżycielu.