Naruszenia własności intelektualnej w internecie - jak chronić swoje prawa?

Własność intelektualna w internecie obejmuje przede wszystkim prawa autorskie do utworów (teksty, grafiki, zdjęcia, muzyka, kod, filmy) oraz prawa własności przemysłowej, w tym znaki towarowe i wzory. Ich naruszenie w sieci - bezprawne rozpowszechnianie, kopiowanie, podszywanie się pod markę czy sprzedaż podróbek - rodzi zarówno odpowiedzialność cywilną, jak i, w poważniejszych przypadkach, karną. Twórca lub przedsiębiorca, którego prawa naruszono, ma do dyspozycji konkretny zestaw środków prawnych.

Najczęstsze naruszenia w sieci

Do typowych naruszeń należą: bezprawne rozpowszechnianie cudzego utworu (piractwo), kopiowanie treści bez zgody (plagiat i naruszenie autorskich praw majątkowych), przywłaszczenie autorstwa, sprzedaż towarów podrabianych oraz bezprawne używanie cudzego znaku towarowego. W obszarze prawa autorskiego zastosowanie ma ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a w obszarze znaków towarowych - ustawa Prawo własności przemysłowej oraz przepisy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Odpowiedzialność karna

Ustawa o prawie autorskim przewiduje sankcje karne m.in. za przywłaszczenie autorstwa lub wprowadzenie w błąd co do autorstwa (art. 115), bezprawne rozpowszechnianie cudzego utworu (art. 116) oraz bezprawne utrwalanie lub zwielokrotnianie w celu rozpowszechniania (art. 117). Podstawowe typy zagrożone są karą grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. W typach kwalifikowanych - gdy sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub uczynił z procederu stałe źródło dochodu - kara jest wyższa (do 3, a nawet od 6 miesięcy do 5 lat). Należy odróżnić to od naruszenia znaku towarowego, karalnego na podstawie art. 305 Prawa własności przemysłowej.

Roszczenia cywilne twórcy

Najważniejszym narzędziem cywilnym jest art. 79 ustawy o prawie autorskim. Uprawniony może żądać m.in. zaniechania naruszania, usunięcia jego skutków, naprawienia szkody na zasadach ogólnych albo zapłaty sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności stosownego wynagrodzenia, a także wydania uzyskanych korzyści. W zakresie autorskich praw osobistych (np. prawa do autorstwa) zastosowanie znajduje art. 78 ustawy. Przepisy Kodeksu cywilnego o dobrach osobistych (art. 23 i 24) chronią dobra osobiste osoby, ale to nie one są podstawą roszczeń o naruszenie praw autorskich majątkowych.