Gwałt zbiorowy - co grozi sprawcom według Kodeksu karnego?

Zgwałcenie to jedno z najpoważniejszych przestępstw przeciwko wolności seksualnej. Po nowelizacji Kodeksu karnego, która weszła w życie w lutym 2025 r., zmianie uległa zarówno definicja czynu, jak i część zagrożeń karnych. Gwałt zbiorowy - czyli dokonany wspólnie z inną osobą - należy do typów kwalifikowanych, za które grozi surowsza odpowiedzialność. Poniżej wyjaśniamy aktualny stan prawny, unikając wcześniej powielanych w internecie nieścisłości.

Definicja zgwałcenia po nowelizacji z 2025 r.

Zgodnie z art. 197 § 1 Kodeksu karnego, w brzmieniu obowiązującym od lutego 2025 r., zgwałcenia dopuszcza się ten, kto doprowadza inną osobę do obcowania płciowego przemocą, groźbą bezprawną, podstępem lub w inny sposób mimo braku jej zgody. Kluczową zmianą wprowadzoną ustawą z 28 czerwca 2024 r. jest wyraźne oparcie znamion przestępstwa na braku zgody (tzw. model zgody) - dla bytu przestępstwa nie jest już konieczne wykazanie wyłącznie przemocy czy groźby. Czyn z § 1 zagrożony jest karą pozbawienia wolności od 2 do 15 lat. Doprowadzenie do innej czynności seksualnej (wymuszenie czynności seksualnej, art. 197 § 2 k.k.) zagrożone jest karą od 6 miesięcy do 8 lat.

Gwałt zbiorowy i inne typy kwalifikowane (art. 197 § 3 i § 4 k.k.)

Gwałt zbiorowy ujęty jest w art. 197 § 3 pkt 1 k.k. jako działanie wspólnie z inną osobą. Ten sam, surowszy przepis obejmuje także zgwałcenie wobec wstępnego, zstępnego lub rodzeństwa, z użyciem broni palnej, noża albo innego niebezpiecznego przedmiotu, wobec kobiety ciężarnej, a także utrwalanie obrazu lub dźwięku z przebiegu czynu. Wszystkie te typy zagrożone są karą pozbawienia wolności od 3 do 20 lat. Najsurowsze są dwa kolejne typy: zgwałcenie ze szczególnym okrucieństwem, wobec małoletniego poniżej 15 lat lub powodujące ciężki uszczerbek na zdrowiu (art. 197 § 4 k.k.) zagrożone jest karą nie niższą niż 5 lat albo dożywotnim pozbawieniem wolności, a jeżeli następstwem czynu jest śmierć - karą nie niższą niż 8 lat albo dożywociem (art. 197 § 5 k.k.).

Tryb ścigania - z urzędu, nie na wniosek pokrzywdzonego

Wbrew rozpowszechnionemu, lecz nieaktualnemu przekonaniu, zgwałcenie nie jest już przestępstwem ściganym na wniosek pokrzywdzonego. Od nowelizacji z 27 stycznia 2014 r. wszystkie typy zgwałcenia (art. 197 k.k.) ścigane są z urzędu. Oznacza to, że po powzięciu informacji o przestępstwie organy ścigania mają obowiązek wszcząć i prowadzić postępowanie niezależnie od woli pokrzywdzonego, który nie składa już formalnego wniosku ani nie może go skutecznie cofnąć. Rozwiązanie to ma chronić ofiary przed presją i wtórną wiktymizacją.