Co grozi za nawoływanie do nienawiści na tle religijnym?

Polskie prawo karne ściga wypowiedzi i czyny wymierzone w ludzi z powodu ich wyznania, ale robi to za pomocą kilku różnych przepisów, których nie należy mylić. Co innego grozi za publiczne nawoływanie do nienawiści wobec wyznawców danej religii, co innego za obrazę uczuć religijnych, a jeszcze co innego za znieważenie konkretnej osoby lub grupy. Granica między dozwoloną krytyką religii a karalną mową nienawiści bywa cienka, dlatego warto rozumieć, gdzie dokładnie kończy się wolność słowa, a zaczyna odpowiedzialność karna.

Nawoływanie do nienawiści na tle wyznaniowym — art. 256 i 257 Kodeksu karnego

Kluczowym przepisem jest art. 256 § 1 Kodeksu karnego, który penalizuje publiczne nawoływanie do nienawiści na tle różnic wyznaniowych (a także narodowościowych, etnicznych, rasowych lub ze względu na bezwyznaniowość). Grozi za to grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Z kolei art. 257 K.k. dotyczy publicznego znieważenia grupy ludności lub poszczególnej osoby z powodu jej przynależności wyznaniowej (lub narodowej, etnicznej, rasowej) albo naruszenia z tego powodu nietykalności cielesnej — tu kara pozbawienia wolności sięga 3 lat. Oba przestępstwa są ścigane z urzędu i wymagają działania publicznego, a nie wypowiedzi w gronie prywatnym.

Obraza uczuć religijnych — art. 196 Kodeksu karnego

Odrębnym czynem jest obraza uczuć religijnych z art. 196 K.k. Polega ona na obrażaniu uczuć religijnych innych osób przez publiczne znieważenie przedmiotu czci religijnej lub miejsca przeznaczonego do publicznego wykonywania obrzędów religijnych. Zagrożenie to grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. To przestępstwo bywa mylone z nawoływaniem do nienawiści, ale chroni inne dobro: nie spójność społeczną, lecz uczucia konkretnych wyznawców. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 2015 r. (SK 54/13) potwierdził konstytucyjność tego przepisu, podkreślając jednak, że karalny jest tylko zamiar bezpośredni lub ewentualny obrażenia tych uczuć.

Gdzie kończy się wolność słowa

Konstytucja RP gwarantuje wolność wyrażania poglądów (art. 54) oraz wolność sumienia i wyznania (art. 53), a Polska jest związana art. 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Krytyka doktryny religijnej, satyra czy debata światopoglądowa same w sobie nie są karalne. Linię graniczną wyznacza zamiar oraz forma: dopiero gdy wypowiedź wzywa do wrogości wobec grupy, znieważa ją z powodu wyznania albo publicznie szkaluje przedmiot czci, wchodzi w grę odpowiedzialność karna. Ocena, czy konkretna wypowiedź przekracza tę granicę, należy do sądu i zależy od całości okoliczności sprawy.