Co grozi za nielegalne filmowanie osób bez ich zgody?

W polskim prawie nie istnieje jeden przepis zakazujący "filmowania bez zgody". Skutki zależą od tego, co i w jakich okolicznościach nagrano oraz czy nagranie zostało rozpowszechnione. W grę wchodzą trzy reżimy: ochrona dóbr osobistych w Kodeksie cywilnym, ochrona wizerunku w prawie autorskim oraz — w wąsko określonych sytuacjach — odpowiedzialność karna. Warto rozdzielić samo nagrywanie od późniejszego publikowania materiału, bo konsekwencje są różne.

Odpowiedzialność cywilna: dobra osobiste i wizerunek

Wizerunek, prywatność i cześć to dobra osobiste chronione przez art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego. Osoba, której wizerunek utrwalono lub rozpowszechniono z naruszeniem jej praw, może żądać zaniechania działania, usunięcia jego skutków, a także zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty na cel społeczny (art. 448 KC). Odrębnie art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych stanowi, że rozpowszechnianie wizerunku wymaga co do zasady zgody osoby na nim przedstawionej; ustawa przewiduje wyjątki — m.in. dla osób powszechnie znanych w związku z pełnieniem funkcji publicznych oraz dla osób stanowiących jedynie szczegół większej całości (zgromadzenia, krajobrazu, imprezy publicznej).

Odpowiedzialność karna: kiedy nagranie jest przestępstwem

Karalne są przede wszystkim sytuacje szczególne. Utrwalenie wizerunku nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej przy użyciu przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu, a także rozpowszechnienie takiego wizerunku bez zgody, jest przestępstwem zagrożonym karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat (art. 191a Kodeksu karnego); ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. Z kolei art. 267 Kodeksu karnego dotyczy bezprawnego uzyskania informacji, w tym posługiwania się urządzeniem podsłuchowym, wizualnym lub innym w celu uzyskania informacji, do której sprawca nie jest uprawniony — zagrożenie wynosi do 2 lat pozbawienia wolności. Samo nagranie osoby w przestrzeni publicznej zwykle nie wypełnia żadnego z tych typów, choć może naruszać dobra osobiste.

RODO i dowód z nielegalnego nagrania

RODO co do zasady nie ma zastosowania do nagrań dokonywanych przez osobę fizyczną wyłącznie w celach osobistych lub domowych (art. 2 ust. 2 lit. c RODO). Wysokie kary administracyjne (do 20 mln euro lub 4% rocznego obrotu) dotyczą administratorów przetwarzających dane w innych celach, np. komercyjnych — nie typowego nagrania prywatnego. Co do wartości dowodowej: polski proces cywilny i karny nie wyklucza automatycznie dowodu z nagrania uzyskanego bez zgody. Sąd ocenia jego dopuszczalność, biorąc pod uwagę okoliczności uzyskania i prawa osób trzecich; nie jest więc prawdą, że każde nagranie bez zgody jest "niedopuszczalne w sądzie".