Co grozi za nielegalne wykonywanie zawodu architekta?

Zawód architekta w Polsce jest zawodem regulowanym. Aby legalnie projektować jako samodzielny twórca dokumentacji budowlanej i posługiwać się odpowiednim tytułem zawodowym, trzeba spełnić ustawowe wymagania dotyczące wykształcenia, praktyki, uprawnień budowlanych oraz przynależności do samorządu zawodowego. Nielegalne wykonywanie tego zawodu nie sprowadza się więc do jednego przepisu, lecz do całego pakietu obowiązków, których naruszenie może rodzić odpowiedzialność karną i dyscyplinarną.

Uprawnienia budowlane i samorząd zawodowy

Prawo do samodzielnego sporządzania projektów architektonicznych przysługuje osobom posiadającym uprawnienia budowlane w specjalności architektonicznej oraz wpisanym na listę członków właściwej izby - Izby Architektów Rzeczypospolitej Polskiej. Zasady działania samorządu i obowiązki jego członków określa ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa. Pełnienie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie (m.in. projektowanie i kierowanie robotami) jest zarezerwowane dla osób z odpowiednimi uprawnieniami nadawanymi w trybie ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane.

Odpowiedzialność karna za samowolne pełnienie funkcji technicznych

Zgodnie z przepisami karnymi Prawa budowlanego (art. 91) osoba, która wykonuje samodzielną funkcję techniczną w budownictwie, nie posiadając odpowiednich uprawnień budowlanych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Ochrona dotyczy zatem nie samej nazwy, lecz faktycznego wykonywania czynności zastrzeżonych dla osób z uprawnieniami. Posługiwanie się chronionym tytułem zawodowym przez osobę, która nie ma do niego prawa, również może rodzić odpowiedzialność - zarówno na gruncie przepisów o samorządzie zawodowym, jak i ogólnych przepisów chroniących obrót prawny przed wprowadzaniem w błąd.

Odpowiedzialność dyscyplinarna i cywilna

Członkowie izby architektów podlegają odpowiedzialności zawodowej i dyscyplinarnej regulowanej ustawą o samorządach zawodowych - od upomnienia, przez nagany i kary pieniężne, aż po skreślenie z listy członków. Niezależnie od tego osoba, która projektuje bez uprawnień i wyrządzi szkodę (np. błędem w dokumentacji), odpowiada cywilnie na zasadach ogólnych Kodeksu cywilnego, a przy umowie - także kontraktowo. Dlatego zlecanie projektów osobom bez uprawnień jest ryzykowne również dla inwestora.

Jak zweryfikować uprawnienia projektanta

Przed podpisaniem umowy warto sprawdzić, czy projektant rzeczywiście ma uprawnienia budowlane w specjalności architektonicznej i jest czynnym członkiem Izby Architektów RP. Status członkostwa można zweryfikować za pośrednictwem izby. Ważne jest też rozróżnienie: ukończenie studiów architektonicznych nie jest tożsame z posiadaniem uprawnień budowlanych - te wymagają dodatkowo odbycia praktyki zawodowej i zdania egzaminu. Sam dyplom pozwala wykonywać szereg prac projektowych jako współtwórca, ale nie zastępuje uprawnień wymaganych do samodzielnego pełnienia funkcji technicznych.