Co grozi za nielegalne wykonywanie zawodu notariusza w Polsce?

Zawód notariusza w Polsce reguluje ustawa z 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie. Notariusz jest osobą zaufania publicznego powoływaną przez Ministra Sprawiedliwości i działającą po spełnieniu ściśle określonych warunków - obywatelstwa, wykształcenia prawniczego, odbycia aplikacji notarialnej, zdania egzaminu i wpisu na listę. Osoba, która nie została w ten sposób powołana, nie jest notariuszem i nie może skutecznie sporządzać aktów notarialnych. Próba wykonywania takich czynności rodzi konsekwencje zarówno dla samego "pseudonotariusza", jak i dla osób, które zaufały jego dokumentom.

Skutki podszywania się pod notariusza

Najważniejsza konsekwencja jest cywilna: czynność dokonana przez osobę, która nie jest notariuszem, nie ma mocy aktu notarialnego. Tam, gdzie prawo wymaga formy aktu notarialnego pod rygorem nieważności (na przykład przy sprzedaży nieruchomości), umowa zawarta przed osobą nieuprawnioną jest po prostu nieważna. Po stronie karnej, w zależności od okoliczności, może wchodzić w grę art. 227 Kodeksu karnego (podawanie się za funkcjonariusza publicznego lub wyzyskanie błędnego przekonania o tym i wykonanie czynności związanej z funkcją - grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku), a przy wprowadzeniu kogoś w błąd dla korzyści majątkowej - art. 286 KK (oszustwo, zagrożone karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8). Fałszowanie dokumentów lub poświadczanie nieprawdy może z kolei wyczerpywać znamiona art. 270 lub art. 271 KK (w obu przypadkach kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5).

Odpowiedzialność dyscyplinarna - tylko wobec notariuszy

Odpowiedzialność dyscyplinarną przewidzianą w Prawie o notariacie ponosi notariusz, który narusza obowiązki zawodowe lub uchybia powadze zawodu - może to skończyć się upomnieniem, naganą, karą pieniężną, a w skrajnych przypadkach pozbawieniem prawa wykonywania zawodu. Nadzór nad notariuszami sprawuje Minister Sprawiedliwości oraz organy samorządu notarialnego. Osoby, które notariuszami nigdy nie były, nie podlegają tej procedurze dyscyplinarnej - wobec nich aktualne są opisane wyżej przepisy karne i cywilne.

Co zrobić, gdy mamy wątpliwości

Tożsamość i uprawnienia notariusza można sprawdzić w oficjalnej wyszukiwarce Krajowej Rady Notarialnej dostępnej pod adresem https://znajdznotariusza.rejestry-notarialne.pl/ oraz w wykazach prowadzonych przez właściwe izby notarialne. Jeżeli podejrzewamy, że ktoś podaje się za notariusza, warto zgromadzić dokumenty i zgłosić sprawę organom ścigania, a w razie skutków majątkowych skonsultować się z adwokatem lub radcą prawnym co do roszczeń cywilnych. Każda czynność, która powinna mieć formę aktu notarialnego, powinna być dokonana w kancelarii rzeczywiście powołanego notariusza. Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej.