Co grozi za nielegalny obrót odpadami w Polsce?

Gospodarka odpadami w Polsce jest ściśle reglamentowana. Transport, zbieranie, przetwarzanie czy składowanie odpadów bez wymaganych zezwoleń, a także porzucanie i nielegalne przemieszczanie odpadów przez granicę, mogą rodzić zarówno odpowiedzialność administracyjną (kary pieniężne), jak i karną. Najpoważniejsze naruszenia, zwłaszcza te zagrażające życiu, zdrowiu ludzi lub środowisku, są przestępstwami zagrożonymi karą pozbawienia wolności. Skala sankcji zależy od rodzaju odpadów (szczególnie niebezpiecznych), wielkości naruszenia i skutków dla środowiska.

Odpowiedzialność karna za nielegalne gospodarowanie odpadami

Kodeks karny w rozdziale o przestępstwach przeciwko środowisku penalizuje czyny związane z odpadami. Zgodnie z art. 183 k.k. kto wbrew przepisom składuje, usuwa, przetwarza, zbiera, unieszkodliwia, transportuje odpady lub substancje w takich warunkach lub w taki sposób, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka albo spowodować istotne obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi czy zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Surowsza odpowiedzialność grozi za nielegalne przywożenie z zagranicy lub wywożenie za granicę odpadów niebezpiecznych. Odrębnie, art. 182 k.k. dotyczy zanieczyszczania środowiska w znacznych rozmiarach. Czyny popełnione nieumyślnie również są karalne, choć łagodniej.

Administracyjne kary pieniężne na gruncie ustawy o odpadach

Niezależnie od odpowiedzialności karnej, ustawa z 14 grudnia 2012 r. o odpadach przewiduje administracyjne kary pieniężne za naruszenia, np. gospodarowanie odpadami bez wymaganego wpisu do rejestru lub niezgodnie z zezwoleniem, naruszenie obowiązków ewidencyjnych czy magazynowanie odpadów wbrew przepisom. Kary te wymierza wojewódzki inspektor ochrony środowiska lub inny właściwy organ w drodze decyzji. Ich wysokość ustawodawca określa widełkowo, a organ uwzględnia m.in. rodzaj naruszenia i jego skutki. Konkretne kwoty należy zawsze weryfikować w aktualnym brzmieniu ustawy, bo bywają nowelizowane.

Wykroczenia i porzucanie odpadów w miejscach publicznych

Drobniejsze naruszenia, np. zaśmiecanie miejsc publicznych czy wyrzucanie odpadów w miejscach do tego nieprzeznaczonych, są wykroczeniami z Kodeksu wykroczeń i ustaw szczególnych, za które grozi grzywna nakładana m.in. w postępowaniu mandatowym lub przez sąd. Gmina może też nakładać sankcje za nieprzestrzeganie zasad selektywnej zbiórki odpadów komunalnych. Ze względu na liczne nowelizacje i różne podstawy prawne, zakres i wysokość kar trzeba sprawdzać w obowiązujących przepisach, a w razie postawienia zarzutów warto skonsultować się z prawnikiem.