Co grozi za przyjęcie łapówki w Polsce?

Przyjęcie łapówki, czyli sprzedajność, to jedno z najpoważniej traktowanych przestępstw urzędniczych w polskim prawie. Reguluje je art. 228 Kodeksu karnego i dotyczy osób pełniących funkcję publiczną, które przyjmują korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę w związku z pełnioną funkcją. Odpowiednikiem po stronie wręczającego jest przekupstwo z art. 229 KK.

Kto może odpowiadać za sprzedajność

Sprawcą przestępstwa z art. 228 KK może być wyłącznie osoba pełniąca funkcję publiczną. Pojęcie to jest szerokie i obejmuje między innymi funkcjonariuszy publicznych, pracowników administracji rządowej i samorządowej dysponujących uprawnieniami decyzyjnymi, osoby pełniące funkcje w organach władzy, a w określonych przypadkach także osoby zatrudnione w jednostkach dysponujących środkami publicznymi. Karalne jest zarówno przyjęcie korzyści, jak i samo przyjęcie jej obietnicy, niezależnie od tego, czy doszło do jakiejkolwiek czynności służbowej.

Jakie kary przewiduje art. 228 KK

Typ podstawowy przestępstwa sprzedajności zagrożony jest karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. W wypadku mniejszej wagi sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat. Jeżeli przyjęcie korzyści następuje w zamian za zachowanie stanowiące naruszenie przepisów prawa, kara wynosi od roku do 10 lat. Najsurowiej karane jest przyjęcie korzyści majątkowej znacznej wartości - wówczas grozi kara pozbawienia wolności od 2 do 12 lat. Wartość znaczna oznacza w prawie karnym kwotę przekraczającą 200 000 zł.

Dodatkowe konsekwencje dla urzędnika

Oprócz kary pozbawienia wolności skazanie za sprzedajność może wiązać się z dodatkowymi dolegliwościami. Sąd może orzec zakaz zajmowania określonego stanowiska lub wykonywania zawodu, świadczenie pieniężne, a także przepadek korzyści pochodzącej z przestępstwa. Skazanie prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego z reguły wyklucza dalsze zatrudnienie w służbie cywilnej i pełnienie wielu funkcji publicznych. Realne pozostają również skutki w postaci utraty zaufania i zniszczenia kariery zawodowej.

Klauzula niekaralności i ochrona sygnalistów

Kodeks karny przewiduje mechanizm zachęcający do ujawniania korupcji. Zgodnie z art. 229 § 6 KK osoba, która wręczyła korzyść, nie podlega karze, jeżeli korzyść została już przyjęta, a sprawca zawiadomił o tym organ powołany do ścigania przestępstw i ujawnił wszystkie istotne okoliczności, zanim organ ten się o nich dowiedział. Analogiczna klauzula dotyczy płatnej protekcji. Od 2024 roku osoby zgłaszające naruszenia, w tym przejawy korupcji, mogą korzystać z ochrony przewidzianej w ustawie o ochronie sygnalistów.