Co grozi za rozpowszechnianie wizerunku bez zgody?

Wizerunek to dobro osobiste chronione przez prawo. Co do zasady jego rozpowszechnianie wymaga zgody osoby przedstawionej. Podstawą jest art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a uzupełniająco art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego, które chronią dobra osobiste. Opublikowanie cudzego zdjęcia bez zezwolenia naraża rozpowszechniającego przede wszystkim na odpowiedzialność cywilną: roszczenie o zaniechanie, usunięcie skutków naruszenia oraz o zadośćuczynienie pieniężne. W skrajnych przypadkach, gdy chodzi o utrwalanie nagości lub czynności seksualnej, w grę wchodzi także odpowiedzialność karna.

Kiedy zgoda na rozpowszechnianie wizerunku nie jest wymagana

Art. 81 ust. 2 ustawy o prawie autorskim przewiduje dwa zasadnicze wyjątki. Po pierwsze, zgody nie wymaga rozpowszechnianie wizerunku osoby powszechnie znanej, jeżeli zdjęcie wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych (politycznych, społecznych, zawodowych) — np. polityka podczas wystąpienia. Po drugie, zgody nie potrzeba, gdy wizerunek osoby stanowi jedynie szczegół całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz czy impreza publiczna. Ponadto art. 81 ust. 1 przyjmuje, że zezwolenie nie jest potrzebne, jeśli osoba otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie, chyba że strony zastrzegły inaczej. Wyjątki te interpretuje się jednak wąsko — nie uprawniają one do dowolnego użycia zdjęcia poza kontekstem, w którym powstało.

Wizerunek pracownika a obowiązki pracodawcy

Pracodawca, który chce użyć zdjęcia pracownika na stronie firmowej, w materiałach marketingowych czy na identyfikatorze, powinien uzyskać jego zgodę. Stosunek pracy sam w sobie nie uprawnia do swobodnego rozpowszechniania wizerunku — pracownik zachowuje prawo do ochrony swoich dóbr osobistych (art. 11(1) Kodeksu pracy nakazuje pracodawcy szanować godność i dobra osobiste pracownika). W praktyce zgoda powinna być dobrowolna, konkretna i możliwa do odwołania, a jej zakres jasno opisany (gdzie, w jakim celu i jak długo wizerunek będzie wykorzystywany). Brak zgody naraża pracodawcę na roszczenia cywilne.

Jakie roszczenia przysługują osobie, której wizerunek wykorzystano

Na podstawie art. 78 ustawy o prawie autorskim w związku z art. 24 Kodeksu cywilnego można żądać: zaniechania dalszego rozpowszechniania, usunięcia skutków naruszenia (np. usunięcia zdjęć, publikacji oświadczenia lub przeprosin) oraz zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę albo zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny. Jeżeli naruszenie wyrządziło szkodę majątkową, można dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych (art. 415 KC). Odrębną i poważniejszą kategorią jest art. 191a Kodeksu karnego, który penalizuje utrwalanie wizerunku nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej z użyciem przemocy, groźby lub podstępu, a także rozpowszechnianie takiego wizerunku bez zgody — grozi za to kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.