Co oznacza art. 190a § 1 Kodeksu karnego (stalking)?

Artykuł 190a § 1 Kodeksu karnego opisuje przestępstwo nazywane potocznie stalkingiem, czyli uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej. Przepis chroni wolność oraz spokój psychiczny człowieka i został wprowadzony do polskiego prawa w 2011 roku jako odpowiedź na rosnącą skalę natrętnego, niechcianego prześladowania.

Znamiona przestępstwa uporczywego nękania

Zgodnie z art. 190a § 1 KK karze podlega ten, kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jej prywatność. Kluczowe są dwa elementy. Po pierwsze, zachowanie musi być uporczywe, czyli powtarzalne i rozciągnięte w czasie – pojedynczy incydent z reguły nie wystarczy. Po drugie, skutek ocenia się przez pryzmat tego, czy poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia ofiary było uzasadnione okolicznościami, a nie wyłącznie subiektywne. Forma nękania nie ma znaczenia: może to być śledzenie, nachodzenie, zasypywanie wiadomościami, telefonami czy działania w internecie (cyberstalking).

Kary za stalking

Po nowelizacji z 2020 roku przestępstwo z art. 190a § 1 KK zagrożone jest karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Surowsza odpowiedzialność grozi w typie kwalifikowanym z art. 190a § 3 KK – jeżeli następstwem czynu jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 2 do 15 lat. Wysokość zagrożenia odzwierciedla powagę, z jaką ustawodawca traktuje psychiczne skutki długotrwałego nękania.

Kradzież tożsamości w art. 190a § 2 KK

Artykuł 190a obejmuje również odrębny czyn opisany w § 2 – tzw. kradzież tożsamości. Karze podlega ten, kto podszywając się pod inną osobę, wykorzystuje jej wizerunek, inne jej dane osobowe lub inne dane, którymi może być publicznie identyfikowana, w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej. Po nowelizacji z 2020 roku czyn ten jest również zagrożony karą do 8 lat pozbawienia wolności. To istotne narzędzie ochrony w realiach, w których dane osobowe coraz częściej są wykorzystywane bez zgody w sieci.

Tryb ścigania i znaczenie zawiadomienia

Ściganie przestępstw z art. 190a § 1 i § 2 KK następuje na wniosek pokrzywdzonego (art. 190a § 4 KK). Oznacza to, że postępowanie karne co do zasady nie ruszy bez inicjatywy osoby pokrzywdzonej – złożenie zawiadomienia wraz z wnioskiem o ściganie jest więc kluczowe. Wyjątkiem jest typ kwalifikowany z § 3 (targnięcie się na życie), który jest ścigany z urzędu. Dla skutecznego dochodzenia praw istotne jest gromadzenie dowodów: zrzutów ekranu wiadomości, wykazów połączeń, nagrań, zeznań świadków oraz prowadzenie chronologicznego rejestru zdarzeń.