Jak długo można odbywać karę w systemie dozoru elektronicznego?

System dozoru elektronicznego (SDE) pozwala odbyć karę pozbawienia wolności poza zakładem karnym, pod kontrolą urządzeń monitorujących. To rozwiązanie uregulowane w Kodeksie karnym wykonawczym (rozdział VIIa, art. 43a i nast.), którego celem jest umożliwienie skazanemu wykonania kary w warunkach wolnościowych przy zachowaniu stałego nadzoru. Długość, na jaką można udzielić zezwolenia, jest jednak ściśle powiązana z wymiarem orzeczonej kary i z tym, ile kary pozostało do odbycia. Poniższy tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej w indywidualnej sprawie.

Maksymalny wymiar kary objętej dozorem elektronicznym

Zgodnie z art. 43la § 1 Kodeksu karnego wykonawczego sąd penitencjarny może udzielić zezwolenia na odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego w dwóch podstawowych sytuacjach. Po pierwsze, gdy wobec skazanego orzeczono karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą 1 roku i 6 miesięcy. Po drugie, gdy orzeczono karę w wymiarze niższym niż 3 lata, a do odbycia w zakładzie karnym pozostała jej część nie większa niż 6 miesięcy. Czas trwania dozoru odpowiada zatem karze pozostałej do odbycia i nie może wykraczać poza te granice. Zasady te stosuje się odpowiednio do sumy dwóch lub więcej niepodlegających łączeniu kar pozbawienia wolności, gdy ich łączny wymiar mieści się w tych progach (art. 43la § 6 KKW). Dozór elektroniczny nie jest więc odrębną, dowolnie długą karą - jest sposobem wykonania kary już orzeczonej.

Kto może skorzystać z dozoru elektronicznego?

Sam próg kary nie wystarczy - art. 43la § 1 KKW wymaga spełnienia dalszych warunków łącznie. Skazany musi posiadać określone miejsce stałego pobytu, a osoby pełnoletnie wspólnie z nim zamieszkujące muszą wyrazić zgodę na wykonywanie kary w tym miejscu. Konieczne są też warunki techniczne umożliwiające monitoring. Wreszcie odbyciu kary w SDE nie mogą stać na przeszkodzie szczególne względy wskazujące, że w tym systemie nie zostaną osiągnięte cele kary. Z dozoru wyłączeni są skazani, wobec których zachodzą warunki recydywy wielokrotnej (art. 64 § 2 Kodeksu karnego), a także przewidziane w art. 64a oraz art. 65 § 1 i 2 KK (m.in. uczynienie sobie z przestępstwa stałego źródła dochodu lub działanie w zorganizowanej grupie albo związku). Odrębne reguły dotyczą tego, czy skazany rozpoczął już odbywanie kary w zakładzie karnym: jeśli jeszcze nie, sąd bierze pod uwagę względy bezpieczeństwa, stopień demoralizacji i inne szczególne okoliczności; jeśli już rozpoczął, znaczenie ma jego dotychczasowa postawa i zachowanie.

Obowiązki skazanego i przebieg dozoru

Odbywając karę w SDE, skazany ma obowiązek nieprzerwanego noszenia nadajnika, dbania o powierzone urządzenia (w tym ich zasilanie i ochronę przed zniszczeniem) oraz umożliwienia podmiotowi dozorującemu ich kontroli, naprawy lub wymiany, a także wpuszczenia upoważnionych pracowników do miejsca pobytu (art. 43n KKW). Musi również udzielać wyjaśnień co do przebiegu kary i stawiać się na wezwania sędziego oraz kuratora. Co do zasady skazany ma obowiązek pozostawać w wyznaczonym miejscu w godzinach ustalonych w harmonogramie; sąd może wyznaczyć przedziały czasu, w których wolno opuszczać to miejsce - na okres nieprzekraczający 12 godzin na dobę - w szczególności w celu świadczenia pracy, nauki, leczenia czy praktyk religijnych. Naruszenie obowiązków, manipulowanie urządzeniem lub złamanie harmonogramu może skutkować uchyleniem zezwolenia i skierowaniem skazanego do zakładu karnego na odbycie reszty kary.

Wniosek o dozór i tryb postępowania

Wniosek o udzielenie zezwolenia na odbycie kary w SDE może złożyć m.in. sam skazany, jego obrońca, prokurator, sądowy kurator zawodowy lub dyrektor zakładu karnego (art. 43lc KKW). Rozpoznaje go sąd penitencjarny, który powinien wydać postanowienie w terminie 30 dni od dnia wpływu wniosku (art. 43ld § 4 KKW). Na postanowienie odmawiające zezwolenia przysługuje zażalenie. W razie odmowy ponowny wniosek skazanego lub jego obrońcy w tej samej sprawie, złożony przed upływem 3 miesięcy od dnia wydania postanowienia odmownego, pozostawia się bez rozpoznania (art. 43ll KKW) - mechanizm ten ma zapobiegać powielaniu identycznych wniosków. Z uwagi na sformalizowany charakter postępowania i wagę uzasadnienia wsparcie adwokata lub radcy prawnego bywa pomocne przy przygotowaniu wniosku, choć nie jest obowiązkowe.