Na czym polega dozór elektroniczny (SDE) i kto może go uzyskać?

System Dozoru Elektronicznego (SDE) to sposób odbywania kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym, pod kontrolą urządzeń monitorujących - najczęściej nadajnika noszonego na nodze. Skazany przebywa w wyznaczonym miejscu (zwykle w domu) w określonych godzinach, a system rejestruje, czy przestrzega harmonogramu. Zasady tej formy wykonywania kary reguluje Kodeks karny wykonawczy (art. 43a i następne). Celem jest umożliwienie pracy, nauki i utrzymania więzi rodzinnych przy jednoczesnej kontroli zachowania skazanego.

Kto może ubiegać się o dozór elektroniczny

Podstawowym warunkiem jest odpowiednio niski wymiar kary. Zgodnie z Kodeksem karnym wykonawczym dozór można orzec wobec skazanego na karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą 1 roku i 6 miesięcy, a także - po nowelizacji rozszerzającej tę instytucję - wobec skazanego na karę do 3 lat, któremu do odbycia pozostała część kary nieprzekraczająca 6 miesięcy. Dozoru nie stosuje się m.in. wobec sprawców w warunkach recydywy wielokrotnej (art. 64 § 2 KK). Konieczne są też warunki techniczne i mieszkaniowe: stałe miejsce pobytu, możliwość monitorowania oraz zgoda osób pełnoletnich wspólnie zamieszkujących. Sąd ocenia również, czy taka forma kary jest wystarczająca dla osiągnięcia jej celów.

Jak złożyć wniosek i kto o nim decyduje

Wniosek o udzielenie zezwolenia na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego składa się do sądu penitencjarnego (wydziału penitencjarnego sądu okręgowego), w którego okręgu skazany przebywa. To sąd penitencjarny, a nie komisja penitencjarna, podejmuje decyzję - powinien rozpoznać wniosek niezwłocznie. W razie odmowy skazany może złożyć ponowny wniosek dopiero po upływie określonego czasu (3 miesięcy), chyba że wniosek opiera się na nowych okolicznościach. Udział obrońcy nie jest obowiązkowy, ale w praktyce bywa pomocny - przygotowanie wniosku i wykazanie spełnienia przesłanek wymaga znajomości procedury.

Obowiązki skazanego i skutki naruszeń

Odbywając karę w SDE, skazany musi przebywać w wyznaczonym miejscu w ustalonych godzinach, nosić nadajnik, udostępniać go do kontroli i pozostawać w kontakcie z sądowym kuratorem zawodowym. Sąd może nałożyć dodatkowe obowiązki, np. powstrzymanie się od nadużywania alkoholu czy poddanie się terapii. Naruszenie warunków - np. samowolne opuszczenie miejsca pobytu lub uszkodzenie nadajnika - może skutkować uchyleniem zezwolenia i skierowaniem skazanego do odbycia pozostałej części kary w zakładzie karnym. Każde planowane oddalenie poza ustalony harmonogram wymaga zgody sądu lub kuratora.