Naruszenie obowiązków dozoru elektronicznego - jak bronić się przed uchyleniem zezwolenia?

System dozoru elektronicznego (SDE) pozwala odbywać karę pozbawienia wolności poza zakładem karnym, w miejscu zamieszkania, przy kontroli za pomocą nadajnika (najczęściej opaski na nodze). Reguluje go Kodeks karny wykonawczy (art. 43a i następne). Naruszenie obowiązków przez skazanego może prowadzić do uchylenia zezwolenia na SDE i skierowania do zakładu karnego, dlatego znajomość praw i terminów procesowych jest tu kluczowa.

Kto może odbywać karę w SDE

Sąd penitencjarny może udzielić zezwolenia na odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego, jeżeli wobec skazanego orzeczono karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą co do zasady 1 roku i 6 miesięcy (a w niektórych przypadkach próg jest wyższy), skazany ma stałe miejsce pobytu, a osoby pełnoletnie wspólnie z nim zamieszkujące wyraziły zgodę. Liczą się też względy bezpieczeństwa i stopień demoralizacji. Skazany odbywa karę, przebywając w określonych godzinach w wyznaczonym miejscu, i ma obowiązek udostępnić podmiotowi dozorującemu możliwość zainstalowania urządzeń.

Najczęstsze przyczyny naruszeń i obowiązki skazanego

Do naruszeń dochodzi m.in. z powodu usterek technicznych urządzeń, nieobecności w wyznaczonym miejscu w godzinach dozoru, nieuzasadnionego opuszczenia miejsca, niedopełnienia obowiązku zgłoszenia się do instalacji nadajnika lub niezawiadomienia o zmianie okoliczności (np. miejsca pracy). Skazany ma obowiązek pozostawać w miejscu wykonywania dozoru w wyznaczonym czasie, odbierać połączenia z centrali monitorowania, udzielać wyjaśnień i nie utrudniać kontroli. W razie awarii sprzętu należy niezwłocznie zawiadomić podmiot dozorujący i udokumentować zgłoszenie.

Uchylenie zezwolenia, obrona i zażalenie

O uchyleniu zezwolenia na SDE decyduje sąd penitencjarny. Co do zasady uchylenie następuje, gdy skazany rażąco narusza porządek prawny lub warunki odbywania kary, w szczególności gdy uchyla się od dozoru lub nie wykonuje obowiązków. Sąd bada rzeczywiste zaistnienie podstaw, a skazany może przedstawiać dowody (dokumenty, zeznania świadków) świadczące o przestrzeganiu warunków lub o usprawiedliwionych okolicznościach. Na postanowienie sądu penitencjarnego przysługuje zażalenie, które wnosi się w terminie 7 dni od ogłoszenia lub doręczenia postanowienia. Z uwagi na krótki termin warto niezwłocznie skonsultować się z obrońcą. Skazany może też wnioskować o zmianę miejsca lub godzin wykonywania dozoru, uzasadniając to zmianą sytuacji życiowej lub zawodowej.