Jaka jest kara za pomocnictwo?

Pytanie o karę za pomocnictwo wymaga rozróżnienia dwóch zupełnie różnych instytucji prawa karnego, które w mowie potocznej często się myli. Pomocnictwo w rozumieniu art. 18 § 3 Kodeksu karnego to jedna z form współdziałania w popełnieniu przestępstwa: pomocnik ułatwia innej osobie dokonanie czynu zabronionego, na przykład dostarczając narzędzie, środek przewozu lub udzielając rady czy informacji. Czym innym jest poplecznictwo z art. 239 KK, czyli utrudnianie postępowania karnego przez pomaganie sprawcy w uniknięciu odpowiedzialności już po popełnieniu przestępstwa. To właśnie ten drugi czyn jest zagrożony karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.

Pomocnictwo jako forma współdziałania (art. 18 § 3 KK)

Zgodnie z art. 18 § 3 KK odpowiada za pomocnictwo ten, kto w zamiarze, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwia jego popełnienie, w szczególności dostarczając narzędzie, środek przewozu, udzielając rady lub informacji. Pomocnictwem jest również zaniechanie przez osobę, na której ciąży szczególny obowiązek niedopuszczenia do czynu. Kara za pomocnictwo nie jest sztywno określona jedną liczbą. Art. 19 § 1 KK stanowi, że sąd wymierza karę za podżeganie lub pomocnictwo w granicach zagrożenia przewidzianego za sprawstwo danego przestępstwa. Innymi słowy, jeśli ktoś pomaga w kradzieży, grozi mu kara z przepisu o kradzieży; jeśli pomaga w rozboju, kara z przepisu o rozboju. Dodatkowo art. 19 § 2 KK pozwala sądowi zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary wobec pomocnika, co odróżnia jego sytuację od sprawcy bezpośredniego.

Poplecznictwo z art. 239 KK i wyłączenie karalności dla najbliższych

Art. 239 § 1 KK karze za utrudnianie lub udaremnianie postępowania karnego osobie, która pomaga sprawcy przestępstwa uniknąć odpowiedzialności karnej, w szczególności ukrywa sprawcę, zaciera ślady czynu albo odbywa za skazanego karę. Zagrożenie wynosi od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Ustawodawca przewidział jednak ważne wyłączenia. Zgodnie z art. 239 § 2 KK nie podlega karze osoba ukrywająca osobę najbliższą. Z kolei art. 239 § 3 KK pozwala sądowi zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia, jeżeli sprawca poplecznictwa udzielił pomocy osobie najbliższej lub działał z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub jego najbliższym. Pojęcie osoby najbliższej definiuje art. 115 § 11 KK i obejmuje między innymi małżonka, wstępnych, zstępnych, rodzeństwo oraz osobę pozostającą we wspólnym pożyciu.

Co odróżnia pomocnictwo od poplecznictwa w praktyce

Kluczowy jest moment działania i jego cel. Pomocnictwo następuje przed lub w trakcie popełnienia przestępstwa i ma ułatwić jego dokonanie. Poplecznictwo następuje po czynie i ma na celu pomoc sprawcy w uniknięciu wykrycia, osądzenia lub ukarania. W obu wypadkach prawo wymaga umyślności: pomocnik musi działać w zamiarze, aby inna osoba popełniła czyn zabroniony, a popełniający poplecznictwo musi mieć świadomość, że pomaga sprawcy przestępstwa. Nieświadome ułatwienie cudzego czynu, na przykład pożyczenie przedmiotu bez wiedzy o jego przyszłym przestępnym wykorzystaniu, nie rodzi odpowiedzialności karnej. Z uwagi na złożoność tych konstrukcji ocena konkretnego zachowania powinna być dokonana przez adwokata, ponieważ kwalifikacja prawna decyduje o wymiarze grożącej kary.