Naruszenie przepisów sanitarno-epidemiologicznych - kary, mandaty i kontrola Sanepidu

Naruszenie przepisów sanitarno-epidemiologicznych może pociągnąć trzy odrębne rodzaje odpowiedzialności: wykroczeniową (mandat lub grzywna), administracyjną (decyzje i kary pieniężne Państwowej Inspekcji Sanitarnej) oraz - w najpoważniejszych przypadkach - karną z Kodeksu karnego. Dla przedsiębiorcy prowadzącego restaurację, sklep, gabinet czy zakład produkcyjny oznacza to realne ryzyko finansowe i operacyjne, łącznie z czasowym wstrzymaniem działalności. W tym artykule wyjaśniamy, kto i na jakiej podstawie kontroluje warunki sanitarne, jakie kary grożą za konkretne uchybienia według aktualnego polskiego prawa oraz jak prawidłowo zachować się podczas kontroli i odwołać od niekorzystnej decyzji. Uporządkowaliśmy też wysokość sankcji, bo w praktyce mylone są mandaty z Kodeksu wykroczeń z administracyjnymi karami pieniężnymi, które są znacznie wyższe.

Państwowa Inspekcja Sanitarna - podstawy działania

Sanepid to potoczna nazwa Państwowej Inspekcji Sanitarnej, działającej na podstawie ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Realizuje ona zadania z zakresu zdrowia publicznego, nadzorując m.in. higienę środowiska, warunki produkcji i obrotu żywnością, higienę pracy, warunki w placówkach oświatowych i leczniczych oraz zapobieganie chorobom zakaźnym. Inspektor sanitarny ma prawo wstępu do pomieszczeń i obiektów (art. 25 ustawy), żądania dokumentów i wyjaśnień, pobierania próbek oraz dokumentowania uchybień. W przypadku bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia może wydać decyzję o unieruchomieniu zakładu lub jego części, wycofaniu produktu z obrotu albo zakazie wprowadzania go do obrotu - decyzji takiej można nadać rygor natychmiastowej wykonalności (art. 27 i 27a ustawy o PIS). To właśnie ta kompetencja stoi za 'natychmiastowymi zamknięciami', o których słyszy się w mediach.

Przebieg kontroli i obowiązki przedsiębiorcy

Kontrola u przedsiębiorcy odbywa się co do zasady na podstawie ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, która przewiduje m.in. obowiązek zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli i ograniczenia czasu jej trwania. Od tych reguł istnieją jednak wyjątki - kontrola bez uprzedzenia jest dopuszczalna, gdy ma zapobiec popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia albo zabezpieczyć dowody, a przede wszystkim gdy występuje bezpośrednie zagrożenie życia, zdrowia lub środowiska. Dlatego inspekcje Sanepidu, szczególnie w gastronomii i przy zagrożeniu epidemicznym, bywają niezapowiedziane. Obowiązkiem przedsiębiorcy jest umożliwienie kontroli, wskazanie osoby upoważnionej do reprezentowania (np. menedżera), udostępnienie dokumentacji (w tym dokumentacji systemu HACCP) oraz wykonanie zaleceń pokontrolnych w wyznaczonych terminach. Z kontroli sporządza się protokół, do którego można wnieść zastrzeżenia - warto z tego prawa korzystać, bo protokół jest podstawą dalszych decyzji.