Posiadanie niedozwolonych przedmiotów w zakładzie karnym - jakie są konsekwencje?

Posiadanie w zakładzie karnym przedmiotów, których osadzony nie może mieć przy sobie, w polskim systemie prawnym jest rozpatrywane przede wszystkim na gruncie Kodeksu karnego wykonawczego (KKW) jako naruszenie porządku, za które grożą kary dyscyplinarne. Dopiero gdy sam przedmiot lub czyn wyczerpuje znamiona odrębnego przestępstwa (np. posiadanie narkotyków, broni palnej czy telefonu wykorzystywanego do kontaktu z przestępczym środowiskiem), w grę wchodzi odpowiedzialność karna. To istotne rozróżnienie, którego brakowało w wielu poradnikach przepisujących regulacje obce, na przykład amerykańskie.

Co osadzony może, a czego nie może posiadać

Zasady posiadania przedmiotów reguluje art. 110a Kodeksu karnego wykonawczego oraz regulaminy organizacyjno-porządkowe wykonywania kary pozbawienia wolności. Skazany może posiadać w celi dokumenty związane z postępowaniem, artykuły żywnościowe i wyroby tytoniowe w określonych ilościach, środki higieny, przedmioty osobistego użytku, zegarek, listy oraz fotografie. Dyrektor zakładu może, ze względów bezpieczeństwa lub porządku, ograniczyć lub cofnąć zgodę na posiadanie określonych rzeczy. Przedmioty niebezpieczne, środki odurzające, alkohol oraz urządzenia telekomunikacyjne (np. telefony komórkowe) są zasadniczo zabronione.

Odpowiedzialność dyscyplinarna

Za nieprzestrzeganie regulaminu, w tym za posiadanie niedozwolonych przedmiotów, skazanemu grożą kary dyscyplinarne wymienione w art. 143 KKW. Należą do nich m.in. nagana, pozbawienie lub ograniczenie korzystania z części uprawnień (np. widzeń, paczek, zakupów ponad ustaloną kwotę), a w najpoważniejszych przypadkach umieszczenie w celi izolacyjnej na okres do 28 dni. Karę dyscyplinarną wymierza dyrektor zakładu karnego, a skazany ma prawo zaskarżyć decyzję do sądu penitencjarnego. Naruszenia dyscyplinarne mogą też wpływać na ocenę zachowania, a tym samym na możliwość ubiegania się o warunkowe przedterminowe zwolnienie (art. 77-78 KK).

Kiedy posiadanie przedmiotu jest odrębnym przestępstwem

Jeżeli osadzony posiada przedmiot, którego samo posiadanie jest karalne niezależnie od miejsca, odpowiada karnie na zasadach ogólnych. Posiadanie środków odurzających lub substancji psychotropowych jest przestępstwem z art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Nielegalne posiadanie broni palnej i amunicji to przestępstwo z art. 263 § 2 KK (kara od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności). Przekazanie lub wniesienie takich przedmiotów na teren zakładu może rodzić odpowiedzialność także po stronie osób trzecich. Należy podkreślić, że nie istnieje w polskim prawie odrębne przestępstwo ogólnego 'nielegalnego posiadania przedmiotu w więzieniu' - kwalifikacja zależy od rodzaju rzeczy.