Narażenie pracownika na utratę życia lub zdrowia - co grozi pracodawcy?

Pracodawca odpowiada za bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Gdy zaniedbania w obszarze BHP narażają pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, w grę wchodzi odpowiedzialność karna z art. 220 Kodeksu karnego, a po stronie poszkodowanego - roszczenia odszkodowawcze. Poniżej wyjaśniamy, jak wygląda ta odpowiedzialność i jakie prawa ma pracownik.

Odpowiedzialność karna - art. 220 Kodeksu karnego

Art. 220 § 1 k.k. stanowi, że kto, będąc odpowiedzialny za bezpieczeństwo i higienę pracy, nie dopełnia wynikającego stąd obowiązku i przez to naraża pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku (art. 220 § 2 k.k.). Istotny jest art. 220 § 3 k.k.: nie podlega karze sprawca, który dobrowolnie uchylił grożące niebezpieczeństwo (tzw. czynny żal). Odpowiedzialność karna jest osobista - ponosi ją konkretna osoba odpowiedzialna za BHP (pracodawca, kierownik, osoba kierująca pracownikami), a nie abstrakcyjnie 'firma'.

Obowiązki pracodawcy w zakresie BHP

Podstawowe obowiązki w zakresie bezpieczeństwa pracy wynikają z Kodeksu pracy. Zgodnie z art. 207 § 1 i 2 Kodeksu pracy pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy oraz jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników. Obejmuje to ocenę ryzyka zawodowego, szkolenia BHP, zapewnienie środków ochrony indywidualnej i utrzymanie bezpiecznych warunków pracy. Naruszenie tych obowiązków może rodzić odpowiedzialność karną (art. 220 k.k.), wykroczeniową (art. 283 Kodeksu pracy) oraz cywilną.

Roszczenia poszkodowanego pracownika

Pracownik, który doznał uszczerbku na zdrowiu, może dochodzić świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego (ZUS), a w zakresie nieobjętym tymi świadczeniami - roszczeń uzupełniających od pracodawcy na podstawie Kodeksu cywilnego. Może żądać zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (art. 445 § 1 k.c.), odszkodowania za poniesione koszty (np. leczenia, art. 444 k.c.), a w razie trwałej niezdolności do pracy - renty. Roszczenia majątkowe co do zasady przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej, jednak gdy szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, termin wynosi 20 lat (art. 442[1] k.c.).