Jakie są przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową?

Kodeks karny chroni prawa osób wykonujących pracę zarobkową w odrębnym rozdziale XXVIII. Chodzi o sytuacje, w których naruszenie praw pracownika jest na tyle poważne, że przekracza granicę odpowiedzialności wykroczeniowej czy cywilnej i staje się przestępstwem. Najważniejsze typy czynów to złośliwe lub uporczywe naruszanie praw pracownika, niewykonanie orzeczenia sądu (np. o przywróceniu do pracy), narażanie pracownika na niebezpieczeństwo oraz niezawiadamianie o wypadkach przy pracy i chorobach zawodowych.

Złośliwe lub uporczywe naruszanie praw pracownika (art. 218 k.k.)

Art. 218 § 1a Kodeksu karnego penalizuje złośliwe lub uporczywe naruszanie praw pracownika wynikających ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego. Karą jest grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do lat 2. Istotne są tu dwie cechy: złośliwość (działanie nacechowane chęcią dokuczenia) lub uporczywość (powtarzalność, długotrwałość). Jednorazowe, drobne uchybienie zwykle nie wypełnia znamion tego przestępstwa - chroni ono przed świadomym, systematycznym lekceważeniem praw zatrudnionego, np. uporczywym niewypłacaniem wynagrodzenia.

Niewykonanie orzeczenia sądu pracy (art. 218 § 3 k.k.)

Odrębnie ujęto sytuację, gdy pracodawca lub osoba działająca w jego imieniu wbrew obowiązkowi nie wykonuje orzeczenia sądu, np. nie przywraca pracownika do pracy mimo prawomocnego wyroku albo nie wypłaca zasądzonego wynagrodzenia. Art. 218 § 3 k.k. przewiduje za to grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do lat 3. Pracownik, którego prawa naruszono, może dodatkowo dochodzić swoich roszczeń na drodze cywilnej (np. o zaległe wynagrodzenie czy odszkodowanie).

Narażenie pracownika na niebezpieczeństwo (art. 220 k.k.)

Art. 220 Kodeksu karnego dotyczy osoby odpowiedzialnej za bezpieczeństwo i higienę pracy, która nie dopełnia wynikającego stąd obowiązku i przez to naraża pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Typ umyślny zagrożony jest karą pozbawienia wolności do lat 3, a działanie nieumyślne - grzywną, ograniczeniem wolności albo pozbawieniem wolności do roku. To kluczowy przepis odpowiedzialności za zaniedbania w zakresie BHP.