Eutanazja i pomoc w samobójstwie w Polsce - co grozi za te czyny?

W polskim prawie nie istnieje instytucja legalnej eutanazji ani wspomaganego samobójstwa. Pozbawienie człowieka życia na jego żądanie oraz nakłanianie lub pomoc w odebraniu sobie życia są czynami zabronionymi opisanymi w Kodeksie karnym. Zasadą porządku prawnego jest ochrona życia ludzkiego, którą wzmacnia art. 38 Konstytucji RP zapewniający każdemu prawną ochronę życia. Z tego względu lekarz, członek rodziny czy inna osoba, która aktywnie przyczyni się do śmierci pacjenta, naraża się na odpowiedzialność karną - niezależnie od motywów współczucia.

Zabójstwo eutanatyczne - art. 150 Kodeksu karnego

Art. 150 § 1 KK opisuje tzw. zabójstwo eutanatyczne: kto zabija człowieka na jego żądanie i pod wpływem współczucia dla niego, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. To łagodniejszy typ niż zwykłe zabójstwo z art. 148 KK, ponieważ ustawodawca dostrzega szczególny kontekst (żądanie pokrzywdzonego i współczucie sprawcy). Co istotne, art. 150 § 2 KK pozwala sądowi w wyjątkowych wypadkach zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia. Nie oznacza to jednak legalności czynu - to wciąż przestępstwo, a jedynie sąd uzyskuje większą swobodę w ocenie konkretnej, dramatycznej sytuacji.

Namowa i pomoc do samobójstwa - art. 151 Kodeksu karnego

Odrębnym przestępstwem jest doprowadzenie człowieka do targnięcia się na własne życie. Zgodnie z art. 151 KK, kto namową lub przez udzielenie pomocy doprowadza człowieka do samobójstwa, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Karalne jest zatem dostarczenie środków, instruktaż czy psychiczne nakłanianie, jeżeli prowadzi do próby samobójczej. Samo usiłowanie samobójstwa przez osobę dorosłą nie jest w Polsce karalne - odpowiedzialność dotyczy osób trzecich, które się do tego przyczyniają.

Prawo pacjenta do odmowy leczenia a eutanazja

Należy odróżnić eutanazję od zgodnego z prawem prawa pacjenta do odmowy lub zaprzestania leczenia. Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty pozwalają pacjentowi nie wyrazić zgody na zabieg czy terapię, w tym terapię uporczywą podtrzymującą życie. Zaniechanie leczenia na żądanie świadomego pacjenta nie jest tym samym co aktywne pozbawienie go życia. Lekarz, który respektuje taką odmowę i koncentruje się na opiece paliatywnej oraz łagodzeniu cierpienia, działa w granicach prawa. Granica między dopuszczalnym zaprzestaniem uporczywej terapii a karalnym działaniem bywa w praktyce subtelna, dlatego w sytuacjach granicznych warto konsultować decyzje z prawnikiem i komisją etyczną.