Nielegalne składowanie odpadów niebezpiecznych - jakie grożą kary i co zrobić, gdy je odkryjesz?

Porzucanie i nielegalne składowanie odpadów - zwłaszcza niebezpiecznych - jest w Polsce poważnym naruszeniem prawa, łączącym odpowiedzialność administracyjną, karną i finansową. Sprawa wymaga współdziałania właściciela nieruchomości, gminy, organów ochrony środowiska (m.in. wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska) oraz, w razie podejrzenia przestępstwa, organów ścigania. Poniżej wyjaśniamy, jak wygląda odpowiedzialność i jakie kroki podjąć, gdy podejrzewasz nielegalne wysypisko.

Odpowiedzialność karna za niewłaściwe postępowanie z odpadami

Podstawą odpowiedzialności karnej jest art. 183 Kodeksu karnego. Kto wbrew przepisom składuje, usuwa, przetwarza, transportuje albo gromadzi odpady w warunkach mogących zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować istotne obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi albo zniszczenie w roślinności lub zwierzostanie, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Surowsza odpowiedzialność dotyczy odpadów niebezpiecznych oraz przywozu odpadów z zagranicy bez wymaganego zgłoszenia lub zezwolenia. Niezależnie od odpowiedzialności karnej sprawcy, możliwe są sankcje administracyjne na podstawie ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach oraz Prawa ochrony środowiska. Wskazywane czasem konkretne kwoty wsparcia rządowego czy liczby nielegalnych wysypisk należy traktować jako dane orientacyjne, zmienne w czasie - przed powołaniem się na nie warto zweryfikować aktualne statystyki GIOŚ.

Obowiązki gminy i usuwanie odpadów z miejsc nieprzeznaczonych

Ustawa o odpadach przewiduje mechanizmy usuwania odpadów z miejsc do tego nieprzeznaczonych. Co do zasady do usunięcia odpadów zobowiązany jest ich posiadacz, a decyzję nakazującą usunięcie wydaje wójt, burmistrz lub prezydent miasta (w niektórych sytuacjach inny organ, np. regionalny dyrektor ochrony środowiska lub starosta - zależnie od miejsca i charakteru odpadów). W przypadku odpadów stwarzających poważne zagrożenie dla życia, zdrowia ludzi lub środowiska przepisy umożliwiają działanie w trybie pilnym. Jeżeli sprawca lub posiadacz nie wykona obowiązku, koszty usunięcia ponosi pierwotnie gmina lub Skarb Państwa, a następnie są one egzekwowane od zobowiązanego. Konkretne terminy i tryb zależą od podstawy prawnej decyzji.

Jak zgłosić nielegalne wysypisko

Jeśli zauważysz porzucone lub nielegalnie składowane odpady, udokumentuj zgłoszenie: zrób zdjęcia, zanotuj lokalizację, datę oraz rodzaj odpadów (jeśli da się to ustalić bezpiecznie - nie dotykaj substancji nieznanego pochodzenia). Zgłoszenie możesz skierować do urzędu gminy (straży gminnej lub miejskiej), do wojewódzkiego inspektoratu ochrony środowiska, a w razie podejrzenia przestępstwa - na policję. Wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska przyjmują również zgłoszenia, w tym anonimowe, choć dane zgłaszającego ułatwiają prowadzenie sprawy. Materiał dowodowy zebrany na wczesnym etapie ma duże znaczenie dla skuteczności postępowania administracyjnego i ewentualnego karnego.