Piractwo przemysłowe i podrabianie towarów - jak kancelaria chroni Twoją markę

Piractwo przemysłowe i podrabianie towarów to nie abstrakcyjny problem wielkich koncernów. Dotyka producentów odzieży, kosmetyków, części samochodowych, oprogramowania, a coraz częściej także małych firm sprzedających własne wzory na Allegro czy w sklepach internetowych. W polskim prawie ochrona przed podróbkami opiera się na trzech filarach: ustawie Prawo własności przemysłowej (znaki towarowe, wzory przemysłowe, patenty), ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz przepisach Kodeksu karnego. Co istotne, ten sam czyn - na przykład sprzedaż butów z podrobionym logo - może jednocześnie naruszać znak towarowy i prawa autorskie, a sprawcy grozi odpowiedzialność karna i cywilna. W tym artykule wyjaśniamy, jak realnie wygląda obrona marki w Polsce, jakie kroki podejmuje kancelaria i czego można dochodzić przed sądem.

Czym jest piractwo przemysłowe i podrabianie towarów w polskim prawie

Podrabianie towarów polega na oznaczaniu produktów zarejestrowanym znakiem towarowym, do którego sprawca nie ma prawa, albo na wprowadzaniu do obrotu takich oznaczonych towarów. Kluczowy jest art. 305 ust. 1 Prawa własności przemysłowej: kto w celu wprowadzenia do obrotu oznacza towary podrobionym znakiem towarowym (w tym zarejestrowanym znakiem, którego nie ma prawa używać) lub takie towary z podrobionym znakiem wprowadza do obrotu, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Jeżeli sprawca uczynił sobie z tego procederu stałe źródło dochodu albo dopuszcza się go w stosunku do towarów o znacznej wartości, grozi mu kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 5 (art. 305 ust. 3 PWP). Piractwo w rozumieniu prawa autorskiego to z kolei bezprawne kopiowanie i rozpowszechnianie cudzych utworów - od wzorów graficznych po oprogramowanie. Warto rozdzielać te pojęcia: podrobiony znak chroni Prawo własności przemysłowej, a skopiowany wzór czy program może chronić prawo autorskie.

Odpowiedzialność karna - znaki towarowe i prawa autorskie

Po stronie karnej najważniejsze przepisy to art. 305 PWP (podrabianie znaków towarowych) oraz art. 115-118 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Art. 116 tej ustawy penalizuje bezprawne rozpowszechnianie cudzego utworu - w typie podstawowym grozi za to grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do lat 2, a gdy sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, do lat 3. Jeżeli z popełniania przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu albo organizuje lub kieruje taką działalnością, kara sięga 5 lat. Art. 117 dotyczy bezprawnego utrwalania lub zwielokrotniania utworu, a art. 118 - paserstwa nośnikami pirackimi. Co ważne, większość tych czynów ścigana jest na wniosek pokrzywdzonego (art. 122 prawa autorskiego), co oznacza, że bez zawiadomienia uprawnionego prokuratura nie wszczyna postępowania z urzędu - dlatego tak istotna jest aktywność właściciela marki.

Odpowiedzialność cywilna - czego można żądać od naruszyciela

Droga cywilna bywa skuteczniejsza niż karna, bo daje konkretne roszczenia majątkowe i szybkie zabezpieczenie. Na gruncie art. 296 PWP uprawniony ze znaku towarowego może żądać zaniechania naruszania, wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści, a w razie zawinionego naruszenia - naprawienia szkody na zasadach ogólnych albo zapłaty sumy odpowiadającej opłacie licencyjnej. Analogicznie w prawie autorskim art. 79 pozwala żądać zaniechania, usunięcia skutków, naprawienia szkody (na zasadach ogólnych lub przez zapłatę dwukrotności stosownego wynagrodzenia) oraz wydania uzyskanych korzyści. Sąd może też orzec o wycofaniu z obrotu i zniszczeniu podrobionych towarów oraz materiałów i narzędzi służących do ich wytworzenia (art. 286 PWP). To realne narzędzia: dla wielu firm ważniejsze od kary dla sprawcy jest zatrzymanie sprzedaży i usunięcie podróbek z rynku.

Rola kancelarii - od audytu praw po pozew

Skuteczna ochrona zaczyna się przed sporem. Kancelaria najpierw sprawdza, czy marka, wzór lub utwór są w ogóle chronione - czy znak jest zarejestrowany w Urzędzie Patentowym RP lub jako znak unijny w EUIPO, czy wzór przemysłowy ma świadectwo rejestracji, czy istnieje dokumentacja autorstwa utworu. Brak rejestracji znacznie utrudnia dochodzenie roszczeń, dlatego pierwszym krokiem bywa szybkie zgłoszenie do ochrony. Gdy pojawia się naruszenie, prawnik gromadzi dowody (zakupy kontrolowane, zrzuty ekranu ofert, faktury, opinie biegłych), kieruje do naruszyciela wezwanie do zaniechania, a w razie braku reakcji przygotowuje pozew lub zawiadomienie o przestępstwie. Kancelaria reprezentuje też klienta przed organami celnymi, które na wniosek mogą zatrzymywać podrobione towary na granicy.

Postępowanie przed sądem własności intelektualnej

Od 1 lipca 2020 r. sprawy z zakresu własności intelektualnej rozpoznają w Polsce wyspecjalizowane sądy własności intelektualnej (wydziały w sądach okręgowych m.in. w Warszawie, Gdańsku, Katowicach, Lublinie i Poznaniu; w sprawach najbardziej technicznych, jak patenty i wzory, właściwy jest Sąd Okręgowy w Warszawie). Postępowanie reguluje znowelizowany Kodeks postępowania cywilnego (art. 479(89) i nast.). Nowe procedury dają uprawnionemu mocne narzędzia: zabezpieczenie środka dowodowego, wyjawienie lub wydanie środka dowodowego oraz wezwanie do udzielenia informacji o pochodzeniu i sieci dystrybucji podrobionych towarów. W tych sprawach obowiązuje przymus adwokacko-radcowski powyżej określonej wartości przedmiotu sporu, dlatego prowadzenie ich bez profesjonalnego pełnomocnika jest w praktyce bardzo trudne.

Dowody i zabezpieczenie roszczeń - klucz do wygranej

W sprawach o podróbki wygrywa ten, kto ma lepsze dowody. Praktyka to przede wszystkim zakup kontrolowany podrobionego towaru z zachowaniem dowodu zakupu, dokumentacja fotograficzna oznaczeń i porównanie z oryginałem, wydruki ofert internetowych z datą oraz zabezpieczenie korespondencji. Bardzo skutecznym narzędziem jest wniosek o zabezpieczenie roszczenia jeszcze przed wytoczeniem powództwa - sąd może nakazać naruszycielowi natychmiastowe zaprzestanie sprzedaży, zająć podrobione towary lub zabezpieczyć dokumentację, zanim zniknie. Równolegle warto zgłosić ofertę do operatora platformy (Allegro, Amazon, OLX) w ramach procedur notice and takedown, co często prowadzi do szybkiego usunięcia aukcji. Im wcześniej zadziałamy, tym mniejsza szansa, że sprawca ukryje skalę procederu.

Jak chronić markę zanim dojdzie do naruszenia

Najtańsza ochrona to ochrona zapobiegawcza. Zarejestruj znak towarowy w Urzędzie Patentowym RP (ochrona krajowa) lub jako znak Unii Europejskiej w EUIPO, jeśli działasz na rynkach zagranicznych. Charakterystyczne wzornictwo produktu zgłoś jako wzór przemysłowy. Zadbaj o dokumentację autorstwa utworów graficznych i oprogramowania (umowy z twórcami z przeniesieniem praw, daty powstania, repozytoria). Monitoruj rynek - regularnie sprawdzaj platformy sprzedażowe i nowe zgłoszenia znaków podobnych do Twojego, a do tego ostatniego służy procedura sprzeciwu w Urzędzie Patentowym w terminie 3 miesięcy od ogłoszenia zgłoszenia. Rozważ też wpis do unijnej bazy ochrony celnej, dzięki któremu służby celne mogą same zatrzymywać podejrzane przesyłki. Dobrze przygotowany portfel praw zamienia spór z wyniszczającej batalii w szybkie i skuteczne działanie.