Przekroczenie uprawnień przez urzędnika samorządowego — jaka grozi odpowiedzialność?

Urzędnicy samorządowi i inni funkcjonariusze publiczni działają w granicach uprawnień nadanych im przez przepisy prawa. Gdy te granice przekraczają albo gdy zaniedbują obowiązki służbowe, mogą ponieść odpowiedzialność karną na podstawie art. 231 Kodeksu karnego — tzw. przestępstwa nadużycia władzy. Przepis ten chroni prawidłowe funkcjonowanie instytucji publicznych oraz interesy obywateli, którzy stykają się z administracją.

Kto jest funkcjonariuszem publicznym

Pojęcie funkcjonariusza publicznego definiuje art. 115 § 13 Kodeksu karnego. Obejmuje ono m.in. osoby pełniące funkcje w organach samorządu terytorialnego, pracowników administracji rządowej i samorządowej w zakresie, w jakim wykonują czynności władcze, a także inne kategorie wskazane w ustawie. Nie każdy pracownik urzędu jest funkcjonariuszem publicznym w rozumieniu prawa karnego — decyduje charakter wykonywanych zadań. To rozróżnienie ma znaczenie, bo odpowiedzialność z art. 231 KK dotyczy właśnie funkcjonariuszy publicznych.

Na czym polega nadużycie władzy z art. 231 KK

Zgodnie z art. 231 § 1 KK karze podlega funkcjonariusz publiczny, który przekraczając swoje uprawnienia lub nie dopełniając obowiązków, działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego. Czyn ten zagrożony jest karą pozbawienia wolności do lat 3. Jeżeli sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, odpowiada surowiej — kara sięga wówczas do 10 lat pozbawienia wolności (art. 231 § 2 KK). Istnieje również nieumyślny typ czynu z § 3, gdy funkcjonariusz wyrządza istotną szkodę, choć zagrożenie karą jest tu łagodniejsze. Dla przypisania odpowiedzialności z § 1 i § 2 konieczne jest wykazanie umyślności — świadomego przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków.

Postępowanie i rola prokuratora

Przestępstwa urzędnicze z art. 231 KK ścigane są z urzędu. To prokurator prowadzi lub nadzoruje postępowanie przygotowawcze, gromadzi dowody i ocenia, czy zachowanie funkcjonariusza wyczerpało znamiona czynu zabronionego, w tym przesłankę działania na szkodę interesu publicznego lub prywatnego. Obok odpowiedzialności karnej w grę może wchodzić odpowiedzialność odszkodowawcza za szkody wyrządzone niezgodnym z prawem działaniem władzy publicznej, którą reguluje m.in. art. 417 Kodeksu cywilnego.