Jaka jest kara za płacenie „pod stołem”?

Praca „na czarno” oraz wypłata części pensji „pod stołem” oznaczają, że pracodawca nie zgłasza pełnego wynagrodzenia organom podatkowym i Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Takie rozwiązanie bywa przedstawiane jako korzystne dla obu stron, bo zmniejsza obciążenia składkowe i podatkowe. W rzeczywistości naraża pracodawcę na sankcje wykroczeniowe i karne skarbowe, a pracownika na odpowiedzialność podatkową oraz wymierne straty w przyszłych świadczeniach. Poniżej wyjaśniamy, jakie konsekwencje rzeczywiście przewiduje polskie prawo.

Czym jest płatność „pod stołem” w świetle prawa

Wypłata „pod stołem” to przekazanie pracownikowi wynagrodzenia (w całości lub w części) bez ujęcia go w dokumentacji płacowej, bez odprowadzenia zaliczki na podatek dochodowy i bez naliczenia składek ZUS. Może przybrać formę pracy całkowicie nierejestrowanej albo zatrudnienia formalnie na niższą kwotę niż faktycznie wypłacana. W obu przypadkach dochodzi do naruszenia obowiązków wynikających z Kodeksu pracy, przepisów ubezpieczeniowych oraz prawa podatkowego.

Odpowiedzialność pracodawcy

Naruszenie praw pracownika z zakresu ubezpieczeń społecznych może stanowić wykroczenie z art. 281–282 Kodeksu pracy, zagrożone grzywną. Po nowelizacji obowiązującej od 2025 r. górna granica tej grzywny została podniesiona (sankcja sięga kilkudziesięciu tysięcy złotych), dlatego nie należy opierać się na wcześniej podawanych kwotach. Złośliwe lub uporczywe naruszanie praw pracownika wynikających ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego jest przestępstwem z art. 218 § 1a Kodeksu karnego, zagrożonym grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Niezależnie od tego ZUS może domagać się zaległych składek wraz z odsetkami, a organy skarbowe — niepobranych zaliczek na podatek. Niewpłacenie pobranego podatku przez płatnika jest czynem zabronionym na gruncie Kodeksu karnego skarbowego (m.in. art. 77 i art. 78 KKS).

Odpowiedzialność i straty pracownika

Pracownik ma obowiązek wykazać w rocznym zeznaniu wszystkie dochody, także te otrzymane „pod stołem”, nawet jeśli pracodawca nie wystawił PIT-11. Zeznanie roczne (PIT-37) składa się zazwyczaj od 15 lutego do 30 kwietnia. Zatajenie dochodu może rodzić odpowiedzialność karną skarbową za uszczuplenie podatku oraz konieczność dopłaty zaległości z odsetkami. Realną, choć mniej oczywistą konsekwencją jest obniżenie przyszłych świadczeń: niższa lub żadna podstawa składek przekłada się na niższą emeryturę, brak prawa do zasiłku chorobowego, macierzyńskiego czy do zasiłku dla bezrobotnych, a także trudności z wykazaniem dochodu przy wnioskach kredytowych.