Przestępstwa przeciwko wolności — jakie kary przewiduje Kodeks karny?

Przestępstwa przeciwko wolności to grupa czynów uregulowanych w rozdziale XXIII Kodeksu karnego (art. 189-193). Chronią one wolność osobistą, swobodę decyzji i poczucie bezpieczeństwa. Należą do nich m.in. bezprawne pozbawienie wolności, groźba karalna, uporczywe nękanie (stalking) oraz zmuszanie do określonego zachowania. Część z tych przestępstw ścigana jest dopiero na wniosek pokrzywdzonego, co oznacza, że to od decyzji ofiary zależy wszczęcie postępowania.

Bezprawne pozbawienie wolności i zmuszanie

Pozbawienie człowieka wolności (art. 189 § 1 k.k.) zagrożone jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Jeżeli trwało dłużej niż 7 dni lub łączyło się ze szczególnym udręczeniem, kara rośnie — art. 189 § 2 i § 3 k.k. przewidują kary odpowiednio od 1 roku do 10 lat oraz surowsze typy kwalifikowane. Zmuszanie innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia przemocą albo groźbą bezprawną (art. 191 § 1 k.k.) zagrożone jest karą do 3 lat pozbawienia wolności. Wspólnym mianownikiem tych czynów jest naruszenie autonomii decyzyjnej człowieka.

Groźba karalna i stalking

Groźba karalna (art. 190 § 1 k.k.) polega na grożeniu innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub szkodę osoby najbliższej, jeżeli groźba wzbudza uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona. Grozi za nią grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat, a ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. Uporczywe nękanie, czyli stalking (art. 190a § 1 k.k.), zagrożone jest — po nowelizacji z 2020 r. — karą od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. Surowsza odpowiedzialność (od 2 do 12 lat) dotyczy sytuacji, gdy następstwem stalkingu jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie (art. 190a § 3 k.k.). Do form nękania zalicza się m.in. natarczywe kontaktowanie się, śledzenie czy podszywanie się pod inną osobę z wykorzystaniem jej danych (kradzież tożsamości).

Ochrona ofiary i prawa oskarżonego

Ofiara przestępstwa przeciwko wolności może żądać ścigania sprawcy, dokumentować groźby i nękanie (wiadomości, nagrania, świadkowie) oraz wnioskować o środki ochronne. Sąd może orzec wobec sprawcy zakaz kontaktowania się, zakaz zbliżania się do pokrzywdzonego czy nakaz opuszczenia lokalu (art. 41a k.k.). Z drugiej strony oskarżonemu przysługuje prawo do obrony i obrońcy (art. 6 Kodeksu postępowania karnego). Wymiar kary sąd ustala indywidualnie, biorąc pod uwagę stopień winy, okoliczności czynu oraz okoliczności łagodzące i obciążające (art. 53 k.k.) — w polskim prawie nie obowiązuje sztywny, jednolity minimalny próg kary dla wszystkich tych przestępstw.