Nękanie w internecie - jakie prawa ma ofiara według polskiego prawa?

Nękanie w internecie - od uporczywego śledzenia i gróźb, przez zniewagi, po rozpowszechnianie intymnych zdjęć - nie jest w Polsce zjawiskiem bezkarnym. Pokrzywdzony ma do dyspozycji konkretne przepisy Kodeksu karnego, a także środki cywilne (ochrona dóbr osobistych) oraz uprawnienia wynikające z RODO. Kluczowa jest szybka reakcja i staranne udokumentowanie incydentów.

Które przepisy chronią ofiarę nękania online

Najważniejszy jest art. 190a Kodeksu karnego, czyli przestępstwo uporczywego nękania (stalkingu). Karze ono uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej, jeśli wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jej prywatność. Ten sam artykuł penalizuje również podszywanie się pod inną osobę i wykorzystanie jej wizerunku lub danych w celu wyrządzenia szkody. Oprócz tego znaczenie mają: art. 190 KK (groźba karalna), art. 212 KK (zniesławienie), art. 216 KK (znieważenie) oraz przepisy chroniące przed rozpowszechnianiem wizerunku nagiej osoby lub utrwalonego aktu seksualnego bez zgody. Część z tych czynów (np. stalking i groźby) jest ścigana na wniosek pokrzywdzonego, a zniesławienie i znieważenie co do zasady z oskarżenia prywatnego.

Dokumentowanie i zgłoszenie

Skuteczne dochodzenie praw zaczyna się od dowodów. Warto zachować zrzuty ekranu z widoczną datą, godziną, adresem profilu i treścią wiadomości, a także zapisać adresy URL i - jeśli to możliwe - dane konta sprawcy. Tak przygotowany materiał dołącza się do zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa składanego na Policji lub w prokuraturze. W sprawach prywatnoskargowych (zniesławienie, znieważenie) pokrzywdzony może samodzielnie wnieść prywatny akt oskarżenia do sądu. Równolegle można żądać od administratora platformy usunięcia treści i blokady konta.

Środki cywilne i ochrona danych

Poza prawem karnym ofiara może dochodzić ochrony dóbr osobistych (art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego) - żądać zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków, przeprosin, a także zadośćuczynienia pieniężnego (art. 448 KC). Jeśli nękanie wiąże się z bezprawnym przetwarzaniem danych osobowych, zastosowanie znajduje RODO (rozporządzenie 2016/679) oraz polska ustawa o ochronie danych osobowych z 2018 r.; można m.in. żądać usunięcia danych i złożyć skargę do Prezesa UODO. Wsparcia organizacyjnego i prawnego udzielają też organizacje pozarządowe - przy bardzo poważnym zagrożeniu warto rozważyć również wniosek o zakaz zbliżania się jako środek karny.